Mentionsy

Podcast Uniwersytetu im.

Mianowicie, najpierw chciałem Państwu powiedzieć o tym, że badanie tego procesu nadawania nazwy naszemu Uniwersytetowi w 1955 roku nie jest proste z tego powodu, że

Druga rzecz, którą chciałbym powiedzieć wstępnie, to jest kontekst w ogóle funkcjonowania nazw uniwersytetów.

Mianowicie w polskiej tradycji uniwersyteckiej przyjęło się, że uniwersytety nazywano albo od miejsca, w którym one się znajdowały, albo też od...

Ale w 1935 roku od tej tradycji wyłamał się Uniwersytet Warszawski, który przyjął imię Józefa Piłsudskiego w momencie śmierci marszałka i formalnie nigdy tej nazwy się nie pozbył.

Ale sytuacja znacznie się zmieniła z nową rzeczywistością wojenno-powojenną, bowiem w 1944 roku jeszcze w Lublinie Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego powołał Uniwersytet im.

Rok później powołano Uniwersytet, Krajowa Rada Narodowa powołała Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.

I to były już te bardzo konkretne, nazewnicze uniwersytety.

No i w 1952 roku Uniwersytet Wrocławski został przemianowany na Uniwersytet im.

I gdyby na tym się zakończyło, to może jeszcze pół biedy, ale społeczność Uniwersytetu Wrocławskiego została zmuszona do wystosowania prośby do Bieruta o to, żeby się zgodził udzielić swojego imienia w nazwie Uniwersytetu, a następnie kiedy już tę zgodę

Proszę Państwa, trzeci kontekst, zanim zaczniemy, to jest kontekst lat 50., Uniwersytetu lat 50., pierwszej połowy lat 50.

To był bardzo ciemny czas dla uniwersytetów.

W roku 1951 i ta ustawa oddawała całość władzy nad Uniwersytetem ministrowi szkolnictwa wyższego.

Po przejmowaniu uniwersytetów na modłę socjalistyczną, komunistyczną.

Przemówienia, które wygłosił rektor naszego Uniwersytetu Jerzy Suszko, który rządził między 1952 a 1955 rokiem, w tym najciemniejszym okresie.

Proszę zwrócić uwagę, to są bardzo mocne słowa, ale też słowa, które świadczą o tym, że był to człowiek wielkiego formatu i dzięki takim ludziom Uniwersytet jakoś przez lata 50. przetrwał.

Mianowicie tutaj mamy, bowiem te lata 1940-1950 to był okres upartyjniania Uniwersytetu.

Jak Państwo widzą w innych uczelniach poznańskich te statystyki są większe, były większe, ale to też świadczy o działaniach nowej władzy w kontekście Uniwersytetu.

Mniej więcej, znaczy nie mniej więcej, dokładnie 18 lutego w piątek, to był piątek, o godzinie 11 rozpoczęło się w gabinecie rektora, w Collegium Minos rozpoczęło się spotkanie Senatu Uniwersytetu Adama Mickiewicza i podczas tego spotkania, co też jest istotne, w Senacie wówczas brali udział oczywiście rektorzy, dziekani, ale też brał udział

Dyrektor administracyjny, bardzo ważna postać ówczesnego Uniwersytetu, magister Tadeusz Klanowski, później zrobił doktorat.

Mianowicie, zgłoszono propozycję patrona Uniwersytetu, na patrona Uniwersytetu, Juliana Marchlewskiego.

Późniejszy rektor prof. Mickiewicz mówił o tym, że była wtedy taka tradycja czy moda, która mówiła o tym, że nadajemy imiona uniwersytetom.

Pojawił się też Heliodor Święcicki jako ten założyciel uniwersytetu.

Może Państwo wiedzą, że pierwsza nazwa naszego Uniwersytetu to była Wszechnica Piastowska.

W 2020 roku zmieniono tę nazwę na Uniwersytet Poznański, ale w 1955 powrócono do tego pomysłu.

Zresztą uważał te nazwy Wszechnica Piastowska czy Uniwersytet Piastowski za pretensjonalną.

Znowu, nie ma tego pomysłu w papierach, jeśli można tak kolokwialnie się wyrazić, ale propozycja z Józefem Stalinem pojawiła się w kontekście zmiany nazwy Akademii Lekarskiej Uniwersytetu

Mianowicie studenci tamtego uniwersytetu zgłosili taką propozycję na jednej z sesji podstawowej organizacji partyjnej, ale ktoś tam czujny, zdroworozsądkowo ich jakoś stłumił w tym szlachetnym pomyśle.

Mianowicie zaproponował zmienienie nazwy na Uniwersytet im.

Rada Wydziału uchwaliła jednomyślnie zwrócić się do Pana Rektora i Senatu z wnioskiem o przemianowanie Uniwersytetu Poznańskiego na Uniwersytet im.

Znowu z relacji ustnych, dużo późniejszych, chodziło podobno o to, że zmiana nazwy Uniwersytetu w taki sposób, że nadawano imię poety albo jakiegoś naukowca, była według kolegów z polonistyki wzorcem radzieckim.

Bowiem Uniwersytet Tarasa Szewczenki, Iwana Franko, Łomonosewa to był radziecki model, ale jakoś dali się przekonać i ta kwestia została przegłosowana większością głosów.

Uniwersytet Poznański będzie trzecim w Europie uniwersytetem związanym z imieniem poety, a mianowicie, i tutaj chyba chodziło o wymienienie, Uniwersytet im.

Friedricha Schillera w Jenie i Uniwersytet im.

Można było pewnie dodać jeszcze Uniwersytet Iwana Franki we Lwowie, ale to była delikatna sprawa, bowiem Iwan Franco został patronem Uniwersytetu we Lwowie w 1940 roku w delikatnych, nieprzyjemnych okolicznościach dla Uniwersytetu Lwowskiego.

I te wszystkie instytucje zapewne w jakiś sposób były konsultowane albo zapewne przed podjęciem decyzji rządowej, ale zapewne też te instytucje były informowane przez Uniwersytet Poznański o tym, że taka zmiana jest planowana.

Tutaj chodziło głównie o to, żeby się zorientować, czy jakiś inny uniwersytet nie wpadł na ten świetny pomysł.

Proszę Państwa, po nadaniu imienia Adama Mickiewicza Uniwersytetowi, Uniwersytet wystąpił z kilkoma inicjatywami związanymi z Mickiewiczem w Poznaniu.

Po pierwsze, zmieniono nazwę placu, który wówczas był pusty pomiędzy zamkiem a Uniwersytetem.

Następnie na tym placu postawiono pomnik Mickiewicza, o czym będzie mówił pan prof. Matusik, ale tam Uniwersytet też swoje trzy grosze dołożył.

To spowodowało, że w gruncie rzeczy w tej części miasta mamy taki kompleks mickiewiczowski, który ewidentnie był związany z tym, że Uniwersytet takie miano przyjął.

I to było nawiązanie do przedwojennego herbu Uniwersytetu, z tym, że Uniwersytet przedwojenny miał orła takiego

Jest przypuszczenie tej koledzy, którzy się tym zajmują, przypuszczają, że ono zostało wprowadzone jako znak wydawniczy Uniwersytetu.

W każdym razie pierwsze wydawnictwo, na którym mamy nowego orła, to jest 1965 rok, a w 1974 roku to godło zostało wpisane do statutu Uniwersytetu Adama Mickiewicza jako obowiązujące godło.

I, proszę państwa, taką sztandarową jej pracą była ta okładka po prawej stronie i po środku to jest okładka, która ilustruje, czy zapowiada, to wydawnictwo z okazji 50-lecia uniwersytetu.

Ostatnia rzecz, którą chcę pokazać obrazkowo, to jest godło Uniwersytetu, które mogą Państwo w Collegium Minus zobaczyć w Auli Lubrańskiego.

Jest ewidentny brak dowodów na jakąkolwiek inicjatywę władz partyjnych czy władz rządowych w latach 1954-1955 w kontekście nadania Uniwersytetowi jakiegokolwiek imienia.

Stąd można przypuszczać, że rozważania na temat zmiany nazwy Uniwersytetu prowadzone w 1955 roku były inicjatywą oddolną Uniwersytetu.

Następnie mamy szereg konsekwencji w dalszych, mianowicie badania mickiewiczowskie, toponomastyka w mieście oraz pewne wizualne reprezentacje w symbolice uniwersytetu.

Funkcję patrona, funkcję Mickiewicza jako patrona można rozpatrywać w kategoriach pewnej tarczy obronnej przed zakusami władzy co do nazwania Uniwersytetu innym patronem.

My ją oczywiście przekuliśmy w dobrą monetę, którą pielęgnujemy jako tradycję naszego Uniwersytetu i naszego patrona.

Co najważniejsze, Adam Mickiewicz jako patron Uniwersytetu Poznańskiego nigdy, w każdym razie nie spotkałem się z takimi głosami zapisanymi, nigdy nie budził sprzeciwu społeczności uniwersyteckiej, co jest ważne, bowiem można powiedzieć, że miękko został przyjęty i w pewnym sensie kształtuje naszą uniwersytecką tożsamość do dzisiaj.