Mentionsy

a jest nim Joseph Mallard William Turner, JMW Turner, jak o nim mawiają w Anglii, by odróżnić go od Williama Turnera, tzw.

JMW Turner, prekursor impresjonizmu, ale czy na pewno prekursor i czy sprawa jest tak ewidentna?

Mówię o tym dlatego, żeby łatwiej było nam zrozumieć, z czego artystycznie wyrósł młody Turner, jakimi inspiracjami się posiłkował i w jaki sposób przetworzył je, aby osiągnąć swój własny, niepowtarzalny styl w ostatnim okresie swojej twórczości.

Można więc przyjąć, że młody Turner nie zaznał biedy.

Wiadomo, że egzaminował go i przyjął sam Sir Joshua Reynolds, jej ówczesny prezydent uznawany za jednego z najwybitniejszych portrecistów swoich czasów i że stało się to rok przed oficjalnym rozpoczęciem przez Turnera nauki w szkole.

Kto wie, czy sam Reynolds nie korzystał z perukarskich usług Williama Turnera seniora.

Warto przy tym zauważyć, że nie był to odosobniony incydent, bowiem w ciągu kolejnych trzech lat, od 1791 do 1793 roku, nazwisko Turnera pojawiło się w rejestrze Akademii ponad stukrotnie.

Zresztą najlepszym dowodem uznania jakości malarstwa Turnera jest to, że w roku 1793 otrzymał wielką srebrną paletę Nagrodę Akademii za rysunek pejzażowy.

Akwarele Turnera z tamtego czasu są lekkie i przejrzyste, wydają się nawiązywać do rokokowych wzorów francuskich.

Turner spędza wtedy sporo czasu w Holandii, Francji i Włoszech.

Duch malarski fantastycznych portów tego ostatniego pojawia się odtąd często w dziełach Turnera wraz z nieuniknionymi w takiej sytuacji motywami inspirowanymi Wenecją, do której miał później powracać wielokrotnie w swoich artystycznych podróżach.

Mało tego, to zapewne z twórczości Lorena Turner zaczerpnął rzadko spotykany, dość nietypowy typ kompozycji – malowanie pod światło wschodzącego lub zachodzącego słońca.

Niezależnie od swoich działań artystycznych, Turner pozostał wierny swojej uczelni, czyli Królewskiej Akademii Sztuk, i w roku 1807 przyjął w niej stanowisko profesora perspektywy, które sprawował przez 21 lat do roku 1828.

Ciekawe jest to, w jaki sposób Turner podsycał zainteresowanie swoim malarstwem, i tak przecież bardzo wysoko cenionym.

Turner wykorzystał tę tradycję do epatowania świetną techniką malarską.

Biografowie sugerują, że ta wielka zmiana związana była z okresem depresji, w którą Turner wpadł po roku 1829, kiedy to umiera jego ukochany ojciec, z którym był niezwykle silnie związany.

Turner ma wówczas 54 lata, jest w swoim najlepszym malarskim okresie i nagle następuje zmiana.

Wszystko to, co pamiętamy z Turnera, jego romantyczne scenerie i realistyczna pieczołowitość w oddaniu detalu, w kilka lat znika jak zdmuchnięta.

Ci, którzy sceptycznie podchodzili do Turnera, uważając go za tradycjonalistę, rozpłynęli się w zachwytach.

Prasa konserwatywna reprezentująca Torysów potraktowała Turnera nieomal jak zdrajcę, natomiast prasa liberalna, zdominowana przez Wigów, nagle ujrzała w Turnerze kogoś, kto wprowadza malarstwo w nową erę.

A prawdą jest, że czegoś takiego, co malował Turner, świat dotąd nie widział.

Krytyka liberalna twierdziła natomiast, że Turner przesuwa granice sztuki, przekazując bardzo konkretną, ważną społecznie i symboliczną treść w oszałamiająco zwiewnej i odwołującej się do wrażeń formie.

Słowo wrażenie jest tu kluczowe, bowiem trudno nie odnieść go do impresjonizmu, bo gdy patrzymy na te późne obrazy Turnera namalowane w czasie, gdy Monet był jeszcze dzieckiem, wydają nam się niezwykle zbieżne z tym, czego sztuka malarska doświadczyła pokolenia później.

Skoro Turner był prekursorem impresjonizmu, dlaczego niewielu ośmiela się mówić, że to właśnie on ów impresjonizm wynalazł?

A jak było z Turnerem?

Turner tworzył własną, głęboko przemyślaną, symboliczną wizję, która skupiała się nie na tym, co widział, lecz jak to coś, co widział, powinno według niego wyglądać, a nade wszystko, jaką treść to coś powinno przekazywać oglądającym.

Pierwszy namalowany 21 lat po śmierci Turnera, drugi namalowany rok przed narodzinami Moneta.

Celowo zaburzam tu chronologię i najpierw mówię o Monecie, bowiem aby rozstrzygnąć kwestię, czy Turner był impresjonistą, warto zrozumieć, czym był ówczesny impresjonizm i czym charakteryzuje się pierwszy obraz, który wszedł do kanonu tego nurtu.

Ta waga, jaką Turner przykłada do symbolicznej treści w swoich najważniejszych, a na pewno najgłośniejszych obrazach, takich jak Ostatnia droga Temerera z 1839, jak Ruch para szybkość z 1840, czy jak w pochodzącym z tego samego Roku statku niewolniczym, dało historykom sztuki pewien wygodny pretekst, by nie traktować Turnera jako impresjonisty wyprzedzającego swoje czasy.

W każdym razie najbliższa prawdzie wydaje się teza, że o ile Turner w sensie ideowym, teoretycznym impresjonistą nie był właściwie na pewno, o tyle stworzył chyba najwcześniejsze prace malarskie, które formalnie ten impresjonizm zapowiadają.

W swojej podróży po północnej Europie w roku 1835 William Turner dotarł do Szczecina, gdzie wykonał 21 szkiców.

Nie są eksponowane, ale nic dziwnego biorąc pod uwagę, że dorobek Turnera to ponad 30 tysięcy prac, w tym ponad 300 obrazów olejnych, tysiące akwareli i szkiców.

Długi i intensywny żywotet artystyczny bowiem Turner, do końca aktywny, zmarł w roku 1851 w wieku 76 lat, mając za sobą ponad 60 lat pracy twórczej.