Mentionsy

Oświeceniowej Polski, czyli Stanisławie Staszicu, a to dlatego, że rok 2026 właśnie ogłoszony został rokiem Stanisława Staszica.

I wiele instytucji włączy się w te obchody, tak jak wspominaliśmy ostatnio, żeby nas nikt nie ubiegł w mówieniu o Stanisławie Staszicu i żeby w całym naszym kraju nie zapominano, jak mocno z naszym regionem, z regionem świętokrzyskim był

Stanisław Staszic cz. 2.

Wszystko to będzie się wiązało z postacią Stanisława Staszica.

Więc czeka nas sporo różnych przeżyć, podczas których, no bo takie jest zadanie, będzie się chciało pokazać to wszystko, co łączy się ze Stanisławem Staszicem, ale nie tylko w jednym aspekcie, o którym się najczęściej myśli, czyli np.

przemysł, bo te różne strony życia Stanisława Staszica będą ukazywane, więc myślę tak, że z okazji tej 200. rocznicy

To były podróże, które wiązały się z trzema miejscowościami w naszym regionie najmocniej, ponieważ to były bazy wypadowe Stanisława Staszica do tych jego licznych podróży.

Więc te związki z możnowładczymi rodzinami pozwalały Stanisławowi Staszicowi na to, żeby korzystał właśnie z ich obiektów.

Dlatego też, kiedy przeglądamy cały zestaw podróży Stanisława Staszica, ograniczmy go tylko oczywiście do naszego regionu.

To widać wyraźnie, że te trzy miejscowości wiązały się z dłuższymi pobytami właśnie w nich Stanisława Staszica.

Wiemy dokładnie, że na przykład z Wiednia przyjechał Stanisław Staszic do Dobiesławic i dłuższy czas w tych Dobiesławicach przebywał.

I to była też ta metoda badawcza Stanisława Staszica, czyli wszechstronna obserwacja, taka dociekliwość, spostrzegawczość też na podstawie tego oglądu, czyli metody takiej obserwacji własnej, jak się to też naukowo nazywa.

I taka informacja Stanisława Staszica.

W Winiarach i przy okazji właśnie, kiedy też przeglądamy materiały Stanisława Staszica, to bardzo często okazuje się, że oprócz np.

tych obserwacji takich typowo naukowych, obserwacji związanych z geologią, z przemysłem, bardzo często Staszic odwoływał się do takich wątków krajoznawczych dotyczących głównie dziedzictwa kulturowego, bo np.

Stanisław Staszic cz. 2.

Wspominaliśmy o tym, jeszcze pewno kiedyś będzie okazja, żeby powiedzieć o tej staszicowskiej idei ciągłego zakładu fabryk żelaznych nad Rzeką Kamienną.

Stanisław Staszic

I oprócz tego zdania, które przytoczyliśmy, Staszic podczas pobytu w Busku zanotował różne swoje obserwacje i refleksje dotyczące wód słonych i pisał tak.

Stanisław Staszic

Stanisław Staszic cz. 2.

Kolejne lata, bo mamy taki zestaw dotyczący podróży Stanisława Staszica do 1805 roku.

W kolejnych latach po tej podróży do Buska Staszic odwiedzał Orońsko, Szydłowiec, Chlewiska, czyli to są miejscowości poza województwem świętokrzyskim, no ale mocno z regionem związane.

W 1805 roku wspominaliśmy o tym, jak ważne były wyprawy Stanisława Staszica w Tatry, na Spisz, na Podhale i w związku z tym do Biesławice właśnie w 1805 roku były taką bazą, z której wyruszył na te tatrzańskie wyprawy.

No to również sięgaliśmy, opracowując tę monografię, do opinii Stanisława Staszica na ten temat, jak ta geologia okolic Staszowa wyglądała.

Więc nawet te dawne materiały Stanisława Staszica okazują się niezwykle interesujące współcześnie, kiedy taką dynamikę zmian obserwujemy, albo też kiedy chcemy sięgnąć po jakieś szczegóły i ukazać historyczny rozwój, nawarstwianie się.

Ale też jak wspominamy, jeśli zerkniemy do notatek Stanisława Staszica, czyli do tych jego wystąpień, które później jak mówiliśmy były zapisywane i ukazały się w publikacjach.

Stanisław Staszic

No i zatrzymując się przy Kielcach i pobycie w tym mieście Stanisława Staszica, warto też zajrzeć do tych jego notatek, które nam pozostawił.

Stanisław Staszic cz. 2.

Zwróćmy uwagę tu na taką antyklerykalną postawę Stanisława Staszica, który uważał, że nieważne czy to ksiądz, czyli właściciele dóbr biskupi krakowscy.

Ale właśnie ta postawa też duchownego przecież z jednej strony, ale obserwującego różne negatywne zjawiska też zasługuje na takie szczególne wyróżnienie, ponieważ ta odwaga Stanisława Staszica rzeczywiście jest bardzo charakterystyczna.

To były obserwacje, które dotyczyły Kielc czy Kielców, jak to omawiał Stanisław Staszic, ale mamy także jeszcze jego spostrzeżenia i z okolic Kielc i z innych miejsc w regionie.

Stanisława Staszica

Dlatego też ciekawe są jego informacje dotyczące Miedzianej Góry, gdzie Staszic odnotował z jednej strony u samej góry, czyli na powierzchni ziemi, rudy żelaza, no bo my wiemy, pamiętamy kiedyś, zresztą wspominaliśmy o tym Janie Niedźwiedziu,

Stanisław Staszic

Ale też ciekawe są notatki Stanisława Staszica na temat jego pobytu w Końskich, ponieważ kiedy przebywał na trochę od Miedzianej Góry, to jest kawałeczek do Miedzianki, a w pobliżu Miedzianki była Góra Ołowianka, no i pisał właśnie o Rudach Ołowiu, przy czym zwracał uwagę, że wtórnie w tych Rudach Ołowiu były osadzone skamieniałości różnego rodzaju i potem tak pisał, aż do Końskiego

Ale w Końskich nie tylko geologia interesowała Staszica, ponieważ odnotował tak.

Ale jest nadzieja, o czym pisał Stanisław Staszic, że chociaż daleką, ale jest nadzieja.

Więc między wierszami oczywiście czasami trzeba czytać Stanisława Staszica, ale też w tych swoich notatkach wprost wyrażał swoje uczucia i wiele myśli, pod którymi przecież się podpisujemy i współcześnie również to jest taki testament Stanisława Staszica.

Staszic to oczywiście oświecenie.

Stanisław Staszic cz. 2.

A i to jest właśnie piękny moment, który dotyczy licznych szkół noszących imię Stanisława Staszica nawet przed II wojną światową.

One imię Stanisława Staszica otrzymywały, nawet jeśli były różnego rodzaju zmiany, czyli te szkoły już nie istnieją albo przekształcały się w jakieś inne placówki.

Stanisław Staszic

Stanisław Staszic cz. 2.

Dzisiaj ta szkoła mieści się na Bocianku, bo przeniesiono ją, ale ciągle nosi numer 1 i nosi imię Stanisława Staszica.

Jest również tym razem już pomnik Stanisława Staszica przed zespołem szkół mechanicznych przy ulicy Jagiellońskiej, ponieważ branżowa szkoła I stopnia nr 1 nosi imię Stanisława Staszica.

Zwróćmy na to uwagę, w Ostrowcu Świętokrzyskim w 1931 roku przyjęło imię i uznało, że to będzie dobry patron dla dziewcząt i to gimnazjum funkcjonowało do 1937 roku, a imię Stanisława Staszica odziedziczyło obecne liceum ogólnokształcące nr 1.

W Skarżysku Kamiennej III Liceum Ogólnokształcące nosi imię Staszica też od 1964 roku.

Stanisława Staszica.

I obecnie jest to zespół szkół ponadpodstawowych imienia Stanisława Staszica w Stąporkowie.

W Końskich również szkoła nosiła imię Stanisława Staszica.

Oczywiście to było szkolnictwo wyższe, a tu mówimy o szkołach podstawowych, dzisiejszych czy szkołach średnich, ale jednak ten wątek edukacyjny jest niezwykle interesujący, no i mówimy o pewnej rewolucji w edukacji, która też była udziałem Stanisława Staszica.

Stanisław Staszic cz. 2.

No i jakoś mi to w ogóle do głowy nie przechodziło, kiedy bywałem w Oblęgorku, że no przecież tam też jest pomnik Stanisława Staszica i to jest pomnik wystawiony w 1901 roku.

No i teraz już się pilnuję, żeby nie twierdzić, jak to jest z tym pomnikiem Staszica w Kielcach.

Ale oczywiście wcześniej były różnego rodzaju problemy, nawet tak możemy powiedzieć, ponieważ bardzo dużo pomników Stanisława Staszica, czyli np.

To są wszystko obeliski i popiersia Stanisława Staszica.

Takie popiercie bardzo charakterystyczne, ponieważ z tyłu jest taka tabliczka dotycząca tego, że podano tam datę dzienną śmierci, że właśnie 20 stycznia 1826 roku Stanisław Staszic zmarł i robiono bardzo podobne odlewy.

Stanisław Staszic cz. 2

Oczywiście był to też zamiennik, ale używano przede wszystkim takiego słowa, no wprawdzie nie ma godziny 22, ale to nie jest nic jakiegoś takiego chyba bardzo bolącego, używano słowa biust, biust Staszica.

Biust Staszica to i tamto z biustem Staszica, a zrobiono 300 biustów Staszica.

Więc tak to było i nawet Gazeta Kielecka również zatytułowała jeden ze swoich materiałów biust na pomniku, biust Staszica, który stanął na szczycie pomnika.

To znaczy, tak nie brzmiał cytat ze Stanisława Staszica.

Które też przytoczono na pomniku Stanisława Staszica.

No a przecież nie o to chodziło Staszicowi.

Zwróćmy więc uwagę, kilka tylko miejsc związanych ze Stanisławem Staszicem, a w samych Kielcach, tylko przy jednym pomniku, ile mamy różnych kwestii.

Oczywiście pamiętajmy, że w regionie jest jeszcze wiele innych, oprócz obiektów związanych ze Stanisławem Staszicem.

Stanisław Staszic

Rejów, też popiercie Stanisława Staszica, ten biust w 1966 roku.

No i w Kielcach przed Politechniką Świętokrzyską w 2015 roku wystawiono wielki pomnik Stanisława Staszica, a w Kielcach też w 2023 roku przy ulicy Kochanowskiego wykonano mural, więc taki potężny, wspaniały, interesujący mural możemy obejrzeć.

Mamy więc sporo tych różnych pamiątek, ale jednak o Staszicu, mam taką nadzieję, nie będziemy przynajmniej w tym roku zapominać i częściej niż zwykle o tej postaci będziemy mówić.

Na tym kończymy nasz program związany ze Stanisławem Staszicem, ale tak jak wspomniałeś, będziemy jeszcze kilka razy na pewno o tej postaci mówić z racji tego, że ten rok Stanisławowi Staszicowi jest poświęcony.