Mentionsy

Dziś z MOCĄ HISTORII zawitamy do gminy Wąchock, do miejscowości Rataje i myślę, że możemy zacząć od nazwy, która jak się okazuje jest dość skomplikowana.

Dość skomplikowana, ale też skomplikowane są trochę dzieje miejscowości, która tak mówimy, że zawitamy do wioski Rataje, a tymczasem to największe sołectwo w gminie Wąchock, więc terytorialnie można by powiedzieć, że będzie tutaj co robić, ale z drugiej strony to był zawsze taki teren puszczański i również dzisiaj tak jest, że to położenie jest niezwykle interesujące i w jakiś sposób też związane z nazwą.

Miejscowość ma o tyle szczęście, że w 2013 roku ukazała się publikacja autorstwa Kazimierza Winiarczyka pod tytułem Rataje i okolice.

O okolicach sporo jest tam w tej książce, zarys dziejów, więc najlepiej to świadczy o tym, że jest interesująca, jest ciekawa, ale to określenie Rataje, gdy o nazwie mówimy, jest niestety skomplikowane.

Myśmy kiedyś na przykład wspominali o milanowskiej wólce, że ona pierwotnie nazywała się Rataje i wtedy też wyjaśnialiśmy, że kiedy o tego typu nazwach mówimy, to trzeba się przenieść do Polski średniowiecznej, ponieważ Ratajami nazywano wtedy wolnych chłopów, ale oni mieli taką specyficzną sytuację.

W zamian za to, że właściciel udzielał im pożyczki i zezwalał na założenie własnego gospodarstwa na tych ziemiach właściciela, to wtedy Rataje był zobowiązany do tego, żeby pracować na jego roli i w związku z tym, tym słowem Rataje bardzo często określano oracza, wolarza.

I generalnie mówiono też często, że Rataje to jest parobek do wołów.

Czyli w XVI-XVII wieku to już generalnie był Rataj, czyli folwarczny robotnik najemny.

W przypadku milanowskiej wulki jest tak, że dzisiaj mówimy wulka, a kiedyś były rataje.

Już niewiele osób pamięta, że to były rataje, a tu jest odwrotnie.

Mówimy rataje, ale trzeba pamiętać o tym, że być może było tutaj zalesie.

No ale za lasem to jest tak właściwie trudno powiedzieć, ponieważ no na dobrą sprawę to las przylega do Wąchocka tutaj od tej strony, od tej strony, gdzie znajdują się Rataje.

No więc, gdy przyglądamy się parafii Wąchock, to jest zapis Rataje, zresztą przez i krótkie, no ale tak wtedy ortograficznie to pisano.

Józefów, czyli Rataje.

Mamy więc taki problem, który z Ratajami się wiąże, ale to tym bardziej ciekawe, że trzeba na pewno dążyć do tego, żeby próbować właśnie przeglądać szczególnie klasztorne dokumenty, co nie jest takie proste, no bo one są i rozproszone, i w dużej mierze zniszczone, więc dzisiaj pisanie takiej monografii naszych klasztorów jest bardzo skomplikowane, szczególnie, że klasztor wąchocki przecież podlegał tej pierwszej fali kasat, czyli na początku XIX wieku, w 1819 roku został skasowany.

Ciekawe też jest położenie naszych Ratajów, bo akurat patrząc na to, co dzieje się obecnie, to ono się zmienia na naszych oczach ze względu na wielką inwestycję drogową, która w tym miejscu jest prowadzona, w tych okolicach jest prowadzona.

I ona z jednej strony, czyli obwodnica wąchocka, z jednej strony jest dobrym rozwiązaniem, bo rzeczywiście umożliwia tę lepszą komunikację, ale z drugiej strony na pewno tnie nasze Rataje w sposób taki niemiłosierny.

Warto pamiętać, że istniało Nadleśnictwo Rataje.

I dzisiaj w oficjalnym nazewnictwie nawet część sołectwa nazywa się Nadleśnictwo Rataje.

Ścieżka właśnie prowadząca z Wąchocka przez Rataje na Wykus.

No i zapewne z takiego położenia będą się cieszyć te osoby, które zamieszkają tutaj, ponieważ buduje się takie osiedle, park Rataje.

Dotyczącym nie tylko wioski Rataje, ale też Wąchocka i interesującego kościoła, który znajdował się w Wąchocku, a którego pozostałości właśnie znajdują się obecnie w Ratajach.

Tak wskazują źródła, ponieważ budowano czworaki i dwór w Ratajach.

I z tego punktu widzenia to jest niezwykle ważne, że odnosimy się właśnie i do tej figury, ale odnosimy się też do kościoła filialnego, czyli do kaplicy pod wezwaniem Świętej Zofii, która w Ratajach się znajduje i która też ma elementy właśnie z tego kościoła, który został usunięty z krajobrazu wąchocka.

W związku z tym zapewne być może, że właśnie to był jakiś element, który spowodował, że kaplica świętej Zofii powstała w Ratajach.

Zofii autorstwa malarki, która urodziła się w Ratajach i obok kaplicy postawiono obelisk jej poświęcony z tablicą informacyjną.

I tak również było z Marianną Wiśniows, która urodziła się w Ratajach w 1909 roku, a zmarła w Wąchocku w 1996 roku.

Zresztą z okazji 25 rocznicy jej śmierci podjęto taką decyzję, żeby w Ratajach Wiejski Dom Kultury nazwać imieniem Marianny Wiśniows.

Oczywiście mieszkańcy wsi zawsze potrafią ocenić każdego człowieka w swojej wspólnocie i Marianna właśnie była tak traktowana jako troszeczkę osoba, no nie taka pospolita, ale właściwie dopiero w 1972 roku nauczycielka w szkole, zresztą nauczycielka, która urodziła się w 1902 roku w dworze w Ratajach.

Mówiąc o tych ciekawych obiektach w Ratajach wspomnieliśmy o obelisku znajdującym się w sąsiedztwie kaplicy poświęcony Mariannie Wiśniows, ale mamy także krzyż upamiętniający jedną z potyczek Powstania Styczniowego, która właśnie tutaj się rozegrała.

No i dużych rozmiarów krzyż na pewno nie będzie przez nas pominięty, gdy znajdziemy się w Ratajach.

Ale jednak strona jest dostępna, no i tam o Ratajach również są informacje, które świadczą o tym, że właśnie w tym 1923 roku wystawiono krzyż, czyli w 60. rocznicę Powstania Styczniowego wystawiono krzyż w miejscu, gdzie zgodnie z tradycją przekazywaną ustnie znajdowała się mogiła poległego powstańca.

I na tym krzyżu znajdował się pierwotnie napis, Tobie Polsko, fundatorowie, młodzież wsi Rataje, 1863-1923.

Właściwie w nieustannej walce odbywał się ten jego marsz i w końcu zjawili się tutaj w Ratajach.

W dniu 11 czerwca powstańcy w liczbie 100 ludzi, uchodząc przed wojskiem, weszli do wsi Rataje, gdzie pozostawiwszy trzech zabitych i pięciu rannych, zrejterowali przez Wąchock w lasy za rzeką Kamienną, ścigani będąc przez dragonów.

Piechota pozostała przez dwie godziny w Ratajach, gdzie cały dwór zajęła.

Który nie dotyczy relacji naszej strony, tylko wiąże się z tym, jak nieprzyjaciel widział tę potyczkę w Ratajach.

Nie inaczej było tutaj w Ratajach, a majoraty to te tereny, które dowódcy dostawali od cara za zasługi dla państwa rosyjskiego.

Dowódcy, ale też niekiedy cywile, którzy pełnili jakieś ważne funkcje i taką ważną osobistością był tajny radca, sekretarz stanu, nie był więc oficerem, Mikołaj Aleksiejewicz Milutin, jego ojciec miał na imię Aleksy, który był właścicielem majoratu właśnie w Ratajach.

Brzeziny czy Bilcza w powiecie kieleckim, Konieczno w powiecie włoszczowskim, Beszowa w powiecie pińczowskim i Rataje.

Zostały w tym ukazie Rataje nasze wymienione jako miejscowość leżąca wtedy w powiecie iłżeckim.

Właścicielem majoratu, czyli nadal naszymi ratajami dysponującą osobą, był syn Mikołaja Milutina, czyli Jerzy.

No to nasze Rataje jawią się, miejmy taką nadzieję, jako bardzo interesująca, ciekawa, pięknie położona i warta zainteresowania miejscowość z różnych punktów widzenia.

Zapraszamy zatem do Ratajów.