Mentionsy

Chciałabym Państwa bardzo serdecznie zaprosić do wysłuchania ostatniej debaty dotyczącej Hanny Arendt, która miała miejsce w Instytucie Goethego w Krakowie 11 grudnia.

Oczami Hanny Arendt.

Rozpoczynamy kolejną rozmowę w cyklu spotkań związanych z 50. rocznicą śmierci Hanny Arendt.

Ja się nazywam Paulina Frankiewicz, miałam już okazję moderować naszą otwierającą dyskusję o banalności zła u Arendt.

Myślę, że znajdziemy tutaj pewne punkty wspólne i cieszę się, że po raz drugi mogłam wrócić do tekstu Arendt, który zatrzymał mnie na dłuższą chwilę lata temu i ten powrót był bardzo udany, bo jest to bardzo sprawne, bardzo aktualne, co chyba niedobrze, ale jednak bardzo aktualne pisanie, które

Nawiązując do dwóch publikacji Arendt, czyli o rewolucji, eseju, który powstał w roku 1963, wtedy został wydany.

Arendt w bardzo precyzyjny sposób diagnozuje, przenikliwie bardzo diagnozuje to, co wówczas się dzieje.

I chciałabym, żebyśmy na początku zrobili mały porządek w pojęciach, bo Arendt pisze w bardzo przystępny sposób, ale bardzo proste słowa, których używamy na co dzień, rozumie w konkretny sposób właśnie.

I na początek chciałabym Was spytać, jak można rozumieć to, że dla Arendt i pewnie dla nas wszystkich wszystko jest polityczne.

Ja nie wiem, czy mam taką prostą odpowiedź na to pytanie, bo u Arendt

Mi się bardzo podoba u Arendt to, że ona rozróżnia świat i rzeczywistość.

Świat to jest to, co ludzie budują między sobą, świadomie unikam słowa wytwarzają, bo wytwarzanie to pojęcie, które również ma u Arendt bardzo specyficzne znaczenie, więc nie wytwarzają, tylko tworzą, budują.

W tym sensie oczywiście Arendt odnosi się też do Greków, chociaż odczytuje ich w bardzo specyficzny sposób.

To może tyle na wstępie, bo jak zaczniemy o Arendt i o Grekach, to można godzinami.

Miłość dlatego jest dla Arendt zjawiskiem zupełnie bezświatowym.

No i w tym sensie również właśnie tutaj się odsłania to, że Arendt nie docenia dostatecznie, a może właśnie jakby świadomie dezawuuje rolę namiętności w polityce.

No właśnie, w grze emocji, w rozbudzaniu namiętności nie ma do końca równości, a dla Arendt równość rozumiana w ten sposób, że nikt nikomu nie rozkazuje, ani nikt nikim nie manipuluje, jest jakby warunkiem wytworzenia się w ogóle tej sfery politycznej.

Może zacznijmy od rewolucji, od tych modelach, które Arendt zarysowuje i o tym, czemu w ogóle to pojęcie umieszcza w centrum swojej myśli.

Arendt w ogóle nie lubi pojęcia natury ludzkiej, woli pisać o kondycji człowieka niż o naturze ludzkiej.

A dla Arendt punktem odniesienia głównym jest rewolucja amerykańska, a więc rewolucja, która polega na ustanowieniu konstytucji, ustanowieniu pewnego porządku politycznego.

I ta kwestia namiętności jest też tutaj bardzo wyraźnie widoczna, bo Arendt przecież pisze o Robespierze, o tej polityce współczucia, która właśnie sprawia, że w centrum rewolucji francuskiej staje uciemiężony lud, no i chodzi o wyzwolenie, a nie o wolność.

Natomiast dla Arendt to jeszcze nie jest wolność, bo wolność polega na samorządności.

I mi się wydaje, że w ogóle dla Arendt ten kryzys republiki, gdyby go spróbować zawrzeć w jednym zdaniu, to ja bym powiedział, że on się w gruncie rzeczy sprowadza do tego, że stopniowo

I ja w ogóle mam takie wrażenie, że nie dość rozpoznaną taką nicią w zachodniej filozofii politycznej jest ta, która prowadzi, powiedziałbym, od Montesquieusza przez Tokwila do Arendt.

Montesquieu, o czym Arendt pisze i chyba ona najbardziej klarownie wykłada rewolucyjność jego poglądów.