Mentionsy

Opowiada dr Waldemar Brenda z IPN w Olsztynie.

Powstała rada żołnierska, która zaczęła formować dywizję marynarzy ludowych.

Tu również powołano Radę Żołnierską i Robotniczą.

Uczestnikiem tych wypadków był Jan Baczewski, który właśnie powrócił z frontu.

Dlatego historia opowiedziana przez Jana Baczewskiego oddaje tylko niewielki ułamek ówczesnej rzeczywistości.

W listopadzie 1918 roku w Olsztynie i w Niedzicy powstały konspiracyjne struktury Tajnego Komitetu Obywatelskiego na Warmię i analogicznej organizacji obejmującej Mazury.

Gdy w Poznaniu powołano Naczelną Radę Ludową, 24 listopada 1918 komitety przekształciły się w Warmińską Radę Ludową oraz Mazurską Radę Ludową.

Na to zainteresowanie sprawą polską miał niewątpliwy wpływ, obok wrzenia w samych Niemczech i wydarzeń w Poznańskiem, także powrót Józefa Piłsudskiego do Warszawy i powstanie niepodległej Polski po drugiej stronie, tak przecież nieodległej granicy.

To właśnie popularność Piłsudskiego i powszechne przekonanie, że powracający z niewoli Brygadier wie, jak opanować sytuację, zaowocowały przejęciem przez niego pełnej władzy z rąk Rady Regencyjnej.

Wydane zostały rozkazy do ujawnienia się i mobilizacji POW oraz do działań rozbrojeniowych.

W pamiętnych listopadowych dniach 1918 roku w Ostrowi Mazowieckiej oficer POW i jednocześnie Polskiej Siły Zbrojnej Tadeusz Warndeyn-Zagórski otrzymał zadanie przejęcia taboru kolejowego w Ostrowi i Ostrołęce.

Mimo tak nielicznych kadr miasteczko szybko zostało opanowane przez POW już 11 listopada 1918 roku.

Władysław Pomaski, pseudonim Podkowa, był organizatorem POW w rejonie Makowa.

Na wieść o niezdyscyplinowanym niemieckim żołdactwie zebrał 30 POWiaków w celu interwencji.

Mój kraischef, czyli niemiecki naczelnik powiatu, został sam.

W Johannesburgu zastajemy w hotelu miejscowym, gdzie urzęduje też Rada Żołnierska, cały sztab cywilny i wojskowy z Łomży i z powiatów.

Niemcy proszą o ułatwienie powrotu przez Kolno i o zgodę na utworzenie niemieckiego posterunku w polskiej wsi nadgranicznej Wincenta.

Od sprawności strony polskiej, jej umiejętności organizacyjnych, wewnętrznej dyscypliny, czasem stanowczości, a często też elastyczności zależało powodzenie całej operacji.

Znajdujące się w Białymstoku, Łapach, Wysokiem Mazowieckim i Zambrowie oddziały Wojska Niemieckiego potworzyły rady żołnierskie, które weszły niezwłocznie w porozumienie z przedstawicielami miejscowych straży obywatelskich, przeważnie członków POW i przekazały cały zapas broni, rynsztunku wojennego i taborów.

Opanowała POW, a linie kolejowe Ostrołęka-Willenberg, oddziały Szkoły Podchorążych z Ostrowia.

Jak z powyższych cytatów wynika, obok powszechnej radości z odzyskiwanej niepodległości, normalnym trybem toczyły się polityczne schwały.

Audycja powstała przy współpracy z olsztyńską delegaturą Instytutu Pamięci Narodowej.