Mentionsy

I dziś będziemy rozmawiać o tym, czy Eswatini stanie się pierwszym krajem na świecie, które powstrzyma HIV.

I rozmawiamy o tym dlatego, że akurat przypada moment podania drugiej dawki Lenacapaviru, czyli takiego leku, który jest kluczowy w tym całym, no możemy powiedzieć, przełomowym projekcie, które dzieje się właśnie w Eswatini.

Czyli wyjaśnimy, że Eswatini jest krajem w południowej Afryce, otoczonym ze wszystkich stron RPA, jeżeli ktoś szukałby na mapie, no bo z reguły też trudno jest je znaleźć.

Od kilku lat jest to już Eswatini.

I ja o trochę rozszyfrowanie tych statystyk i też znalezienie powodów dlaczego kobiety młode i dlaczego dziewczyny spytałam doktora Nkulu Lekodube, który jest dyrektorem programowym Krajowego Oddziału AIDS Healthcare Foundation w Eswatini.

I am the country program's director for AIDS Healthcare Foundation in Eswatini, which is a small country in southern Africa.

Są one, tak jak powiedziałeś, bardzo trudne i ten obraz, który nam się maluje jest bardzo ciężki i faktycznie kwestia HIV w Eswatini jest bardzo, bardzo poważnym problemem, ale widzimy tam pewien paradoks, właśnie z tymi statystykami związany, bo nie jest aż tak źle.

Ponieważ, okej, Eswatini ma z jednej strony ten najwyższy wskaźnik zachorowań HIV na świecie i dokładnie w grupie osób między 15 a 49 rokiem życia odsetek zakażonych wynosi 25,1%.

Ale z drugiej strony Eswatini uznaje się za kraj, który odniósł jeden z największych sukcesów na świecie w walce z HIV.

Więc tak, Eswatini osiągnęło ten poziom i to w takim razie, skoro walczy tak skutecznie, to skąd te fatalne statystyki?

Jeżeli chodzi o Eswatini, to ona się plasuje w ścisłej topce krajów, które mają ten najtrudniejszy wskaźnik, który świadczy o tym, że te nierówności są potężne i bardzo dużo osób, tutaj mówimy o kobietach, bardzo dużo kobiet żyje w bardzo, bardzo trudnej sytuacji ekonomicznej.

Praca seksualna, o której wspomniałam, jest jej bardzo dużo w Eswatini, bo trochę tam nie mamy wyborów w takich, a nie innych warunkach społecznych.

Ale to nie wszystko, dlatego że mamy też w Eswatini poligamię.

Natomiast tak naprawdę chodzi o to, że w Eswatini poligamia jest dozwolona.

Dodajmy jeszcze taki dodatkowy kontekst społeczny, ponieważ Eswatini jest ostatnio monarchią absolutną Afryki.

Mamy też inne monarchie, mamy na przykład Maroko, ale Eswatini jest faktycznie monarchią absolutną, co znaczy, że monarcha jest de facto człowiekiem decydującym niemal o wszystkim, zwłaszcza w tak małym kraju.

Był taki przypadek na przykład w 2009 roku, kiedy Eswatini przechodziło o gruby kryzys gospodarczy z powodu problemów gospodarczych RPA, ponieważ większość mieszkańców Eswatini pracuje po prostu w RPA i ten kraj jest zależny od swojego więzkiego sąsiada.

I pomimo tego, że budżet był wtedy w bardzo złym stanie, to Eswatini III zwiększył sobie z tego budżetu wydatki na swoje własne potrzeby.

I to jest ten szerszy kontekst społeczny, polityczny w Eswatini.

Bądź szereg innych, możemy wymieniać, bo to nie dotyczy tylko Eswatini, ale też całego świata.

Natomiast Eswatini jest pierwszym miejscem na świecie, gdzie postanowiono wprowadzić ten program na szeroką skalę.

I tak, w grudniu i styczniu te leki trafiły, część tych leków, kilka tysięcy dawek trafiło do Eswatini.

Jak faktycznie doszło do tego, że to Eswatini stało się tym miejscem, gdzie ten lek trafił i jak wyglądało też jego rozpowszechnianie na samym początku.

To był dokładnie 1 grudnia 2025 roku o godzinie 10.30 pierwsza osoba, pierwsza młoda kobieta w Eswatini wzięła, to jest w ogóle też światowy dzień walki z AIDS, wzięła pierwszą dawkę lena kapawiru i to było wielkie święto.

Ogólnie prezentacja tego leku, bardzo, bardzo ważny moment dla Eswatini, a tam na miejscu wtedy przy wdrażaniu była doktor Karin Hatzold, która jest globalną dyrektorką ds. chorób zakaźnych w Międzynarodowej Organizacji Pozarządowej, która nazywa się Population Services International i to jest lekarka z ponad 25-letnim stażem już i właśnie jedna z ekspertek, która była i wciąż jest zaangażowana we wdrażanie lena kapawiru i prowadzenie całego tego programu w Eswatini.

Projekt, o którym rozmawiamy, to jest bardzo duże przedsięwzięcie, które nie dotyczy tylko Eswatini, ale dziewięciu krajów tak zwanego wczesnego wdrażania.

I tam jest Eswatini, Kenia, Lesotho, Mozambik, Nigeria, RPA, Uganda, Zambia i Zimbabwe.

I Eswatini początkowo dostało od nich, tak naprawdę od nich w pewnym sensie, no bo oni stali na końcu tego łańcucha.

I ostatecznie, dopóki dawki były dostępne, to każdy, kto uważał, że ma potrzebę, mógł się po ten Lenacapavir w Eswatini zgłosić.

Natomiast tutaj w tych krajach, o których mówimy i przede wszystkim w Eswatini ta cena zjeżdża do nawet 40 dolarów za dawkę, bo tam trochę się różni pomiędzy sobą, no ale to jest kilkadziesiąt, więc mamy naprawdę ogromną różnicę.

W ogóle Lekarze Bez Granic otrzymali kilkadziesiąt pierwszych dawek Lenaka Paviru do podania w Eswatini, ale nie od Global Fund, ale od Ministerstwa Zdrowia w Eswatini.

Wyszłoby na to, że z tej samej puli wynegocjowanej przez Global Fund jakby dzieli się środki na lekarzy bez granic i na rząd Eswatini, a nie chodzi o to, żeby sobie odbierać te dawki lenacapaviru, tylko chodzi o to, żeby pula się zwiększyła.

To znaczy, czy będzie ograniczenie w jego dostępności, na przykład w Eswatini trzymają się tylko tego jednego miejsca?

Nikt jeszcze nie widział tej drugiej dawki, tych nawet 3200 dawek dla Eswatini.

No właśnie, zatrzymajmy się na chwilę na tych liczbach i zatrzymajmy się przy samym Eswatini, no bo tak jak mówisz, są też inne kraje w ramach tego programu, ale wszyscy podkreślają tę rolę Eswatini, no dlatego, że ma ten najwyższy wskaźnik właśnie HIV na świecie, ale też dlatego, że jest najmniejszym z tych wszystkich krajów i potencjalnie zatrzymanie HIV właśnie w nim może być najprostsze, ale

Czy mówimy o programie, który faktycznie ma zatrzymać HIV w Eswatini, czy mówimy raczej o kolejnym programie pilotażowym, który ma w jakiś sposób po prostu przetestować działanie leku, a nie wyeliminować ten problem na miejscu?

I spytałam się doktora Floresa, ile właściwie dla samej Eswatini, wracając i skupiając się na tym miejscu, ile dla samego tego kraju dawek byłoby trzeba, żeby faktycznie zobaczyć ten realny wpływ.

Skupmy się tylko na Eswatini.

Zaraz wyjaśnię dlaczego i tak i nie, bo przede wszystkim tak Eswatini, podobnie jak inne kraje Afryki Subsaharyjskiej, uzależniło się przez te dziesięciolecia od wsparcia USA i nie ma się co dziwić, tamte fundusze szły i szły sprawnie i były bardzo, bardzo potrzebne.

Doktor Flores powiedział mi, że Eswatini i inne państwa próbują oczywiście przejmować większą odpowiedzialność za epidemię HIV, odpowiedzialność finansową, infrastrukturalną.

W tym momencie infrastruktura w Eswatini, i to potwierdził mi doktor Dube i doktor Antonio Flores, do podawania lenakapawiru cały czas istnieje.

Natomiast w momencie, w którym zaczęliśmy przygotowywać ten odcinek, nie było wiadomo, czy te drugie dawki w ogóle do Eswatini trafią.

I czy w momencie, też specjalnie nagrywamy ten odcinek z krótkim wyprzedzeniem tygodniowym, dosłownie tydzień przed jego publikacją, czy na ten moment wiemy coś na ten temat, czy druga dawka w Eswatini się pojawi, czy są na to szanse, czy raczej niekoniecznie.

Też no wydaje mi się, że skoro główna dyrektorka tego projektu, która ten Lena Caprafior w Eswatini wdrażała mówi, że będą, to miejmy nadzieję, że będą, że te obietnice faktycznie zostaną spełnione, no ale na ten moment to są tylko obietnice.

Czy to ma wpływ też na jakieś bardziej długoterminowe projekty związane z przeciwdziałaniem HIV w Eswatini?

Do tej pory, tak mi powiedział doktor Dube, żadna klinika nie została jeszcze we Eswatini zamknięta.

No te ograniczenia tylko, że on nie mówi tylko o Eswatini, ale o wielu krajach Afryki Południowej.

Powstanie jakaś klauzula, która na przykład uniemożliwi Eswatini kupowanie generyków w przyszłości od innych firm.

Kilka tygodni temu pojawiły się takie informacje, że od rozpoczęcia tego programu w Eswatini około 5 tysięcy pacjentek i pacjentów przestało zgłaszać się po swoje leki oraz, że w ogóle liczba testów na HIV spadła, że ludzie przestali się po prostu testować.

W każdym razie żadna klinika w tym momencie w Eswatini nie zaprzestała wydawania leków antyretrowirusowych, jeżeli ktoś się po nie zgłosi.

I jeżeli chodzi o te testy, to doktor Dube tłumaczy spadek liczby tych testów kwestią ekonomiczną tak naprawdę, bo obecnie wykonuje się w Eswatini głównie testy ukierunkowane, ponieważ odsetek wyników pozytywnych bardzo mocno spadł.

Bo jeżeli okaże się, że te następne dawki Lenacapaviru nie dotrą do Eswatini,