Mentionsy

7 kwietnia 1944 roku dwaj młodzi Słowacy żydowskiego pochodzenia Rudolf Vrba i Alfred Wetzler wydostali się z piekła niemieckiego obozu zagłady

Wetzler, Vrba, Szulman, Lux w reżyserii Dawida Paški, który można oglądać w Opolu i w Trnawie.

Ci mężczyźni to Rudolf Vrba, który urodził się w Topolczanach, i Alfred Wetzler z Trnawy.

Wetzler najpierw był w Majdanku, potem obaj spotkali się w Auschwitz.

Alfred Wetzler z numerem 29162 sprzątał, no przykro powiedzieć, sprzątał trupy, potem był obozowym pisarzem, a Rudolf Vrba z numerem 44 070 najpierw również sprzątał trupy, potem dostał pracę w obozowej Kanadzie, czyli przy segregacji majątku przywiezionego do obozu przez ofiary, a potem pracował także jako pisarz.

To stało się bardzo silnym impulsem, żeby obaj panowie, Vrba i Wetzler, ze wsparciem obozowego ruchu oporu, dokonali ucieczki.

Przez trzy dni Iwrba i Wetzler ukrywali się i nie ruszali z miejsca, gdzie zostali schowani, a byli oni ukryci w specjalnej takiej dziurze przykrytej deskami.

Współwięźniowie w tej dziurze przykryli Vrbę i Wetzlera.

No więc Vrba i Wetzler położyli się do tej dziury.

I tak też było tym razem, dlatego tak ważne było to, żeby Vrba i Wetzler wytrzymali w kryjówce trzy dni i trzy noce.

Ale Vrbie i Wetzlerowi udało się przekonać tych, którzy ich słuchali, udało się ich przekonać, że mówią prawdę.

Ale zaczęli o tym mówić i spisali dokument, który świat poznał jako raport Vrby i Wetzlera.

Raport Vrby i Wetzlera 15 czerwca 1944 roku opublikowano w BBC, a 20 czerwca w New York Timesie.

A jak życie Vrby i Wetzlera wyglądało po wojnie?

Z kolei Alfred Wetzler pozostał w Czechosłowacji i był represjonowany.

Oddaję głos Lubielesnej, słowackiej dziennikarce śledczej, scenarzystce i publicystce, a jednocześnie przyjaciółce córki Alfreda Wetzlera.

Same ofiary Holokaustu, jak na przykład mój ojciec albo Alfred Wetzler, którego poznałam osobiście, prawie w ogóle nie mówili o Holokauście.

Często rozmawiałyśmy z córką Wetzlera, a moją koleżanką Tanią Wetzlerową o Holokauście.

Wiecie, że raport Wetzlera i Vrby należy do najważniejszych dokumentów XX wieku.

Ale Fredo Wetzler, on był bardzo skromnym człowiekiem, był cichym introwertykiem.

O tej napisanej przez Alfreda Wetzlera pod pseudonimem Józef Lanik, a pod tytułem Czego Dante nie widział, już mówiła ta słowacka dziennikarka Luba Lesna i właśnie na podstawie tej książki był nakręcony film Rapport z Auschwitz.

Wetzler pisząc tę książkę użył imienia, które widniało na jego sfałszowanych dokumentach, a które zdobył po ucieczce z Auschwitz.

No i do książki został dołączony protokół, który spisali Wetzler i Vrba.

W kanadzie, no było tak trochę o nim głośniej, ponieważ nie ma się co dziwić, on żył po innej stronie żelaznej kurtyny, więc jakby to było zrozumiałe, że interesowano się nim chyba bardziej niż Alfredem Wetzlerem.

Mam dla Was jeszcze jedną podpowiedź, bo może będziecie kiedyś w Opolu, idźcie koniecznie na przedstawienie pod tytułem Negatywy Wetzler, Vrba, Szulman, Lux w reżyserii Dawida Paški, które powstało jako międzynarodowa koprodukcja z okazji 80. rocznicy zakończenia II wojny światowej.

Jedna opowieść mówi o Vrbie i Wetzlerze, druga o Fej Schumann, a trzecia o Stefanie Luksie.

Idźcie, sprawdźcie, a dowiecie się o Rudolfie Wrbie, Alfredzie Wetzlerze.

Inscenizacja negatyw Wetzler Vrba Schumann Lux pracuje na bazie transmisji na żywo z jednego teatru do drugiego.

Z kolei reżysera Dawida Paška pytałam, do jakiego stopnia historie Vrby i Wetzlera są znane w naszych krajach.

Nasi polscy współpracownicy nie wiedzieli nic o Vrbie i Wetzlerze, tak samo jak tu nikt nie wiedział nic o Fej Schumann czy o Stefanie Luksie.

Zaczęłam od marszu śladami Vrby i Wetzlera, który możecie spotkać w Polsce albo na Słowacji w dniach od 17 sierpnia do 23 sierpnia 2025 roku.

Teraz Fedor napisał do mnie albo zadzwonił z pytaniem, czy pomógłbym im w organizacji takiego marszu śladami ucieczki w Vrby i Wetzlera z obozów w Auschwitz.

Ja nagrywam w 2025 roku w sierpniu, w przededniu właśnie wyruszenie tego marszu śladami Vrby i Wetzlera.

I myślę, że dlatego również organizowane są te marsze Vrby i Wetzlera, żeby właśnie zrozumieć, co się działo wtedy przed laty i jaką oni drogę pokonali, nie tylko fizycznie, ale mentalnie.

Jeśli nigdy nie słyszeliście o panach Wrbie i Wetzlerze, a dotrwaliście do końca tego odcinka, to znaczy, że nadrobiliście zaległości z historii II wojny światowej.

Jeśli ta historia poruszyła Was, tak jak i mnie, to podajcie ją dalej, niech więcej osób pozna nazwiska Vrby i Wetzlera.