Mentionsy

Co to będzie
Co to będzie
08.01.2026 19:00

Amerykańska półkula. Sto lat interwencji

Co nowego w sprawie Wenezueli? Od kiedy USA prowadzi wojny bananowe u swoich południowych sąsiadów? Co to była Operacja Kondor, jak wyglądały początki CIA i czego uczono w School of the Americas? W tym odcinku rozmawiamy o ostatniej interwencji USA w Wenezueli - i stuleciu interwencji USA praktycznie we wszystkich państwach Ameryki Południowej i Środkowej. Zapraszają Marta Nowak i Miłosz Wiatrowski-Bujacz.

Materiały:
• Lista interwencji USA w regionie: https://revista.drclas.harvard.edu/united-states-interventions/
• Artykuł Seymoura Hersha o Noriedze (1986): https://www.nytimes.com/1986/06/12/world/panama-strongman-said-to-trade-in-drugs-arms-and-illicit-money.html
• Wspomniane książki: "The Jakarta Method" (Vincent Bevins), "Predatory States: Operation Condor and Covert War in Latin America" (Joan Patrice Sherry)


() Intro
() Wenezuela: kolejny cel amerykańskiej agresji
() Ameryka Południowa w orbicie USA
() Jak Stany Zjednoczone przejmują kontrolę nad Ameryką Południową?
() Operacja Kondor: terror jako polityka
() Amerykańska fabryka dyktatorów
() Zamach stanu w Gwatemali
() Manuel Noriega: dyktator, którego stworzyło USA

Szukaj w treści odcinka

Znaleziono 62 wyników dla "CIA"

I ta nowa strategia bezpieczeństwa, o której rozmawialiśmy w jednym z odcinków na koniec zeszłego roku, która właśnie bardzo podkreślała to przesunięcie uwagi Stanów Zjednoczonych i absolutne priorytetowe potraktowanie, no znowu wracam do tego pojęcia, które jest po prostu cały czas używane w Stanach Zachodnich, półkuli.

No, tego nie udało się, najwyraźniej nie udało się Maduro do tego przekonać, chyba, że wybrał sobie, że chce być na Brooklynie, to w takim razie... A ja bym chciała być na Brooklynie.

Tylko, że właśnie w tym duchu moich hot take'ów o tym, że zrobili akcję i co im to da, okazuje się, że ta ropa wenezuelska, to Trump jest na nią dużo bardziej napalony niż amerykańskie spółki paliwowe, niż amerykańscy giganci wydobycia.

CNN gadał ostatnio właśnie z takim bonzem w branży, który nie chciał wypowiadać się pod nazwiskiem, lecz powiedział dziennikarzom, że sytuacja w Wenezueli jest bardzo niestabilna, że przemysł paliwowy wenezuelski jest w ruinie, że Caracas ma też historię przejmowania zasobów amerykańskich, więc nikt za bardzo nie chce się tam pchać, bo to jest w niepewnej sytuacji inwestycja wymagająca naprawdę dziesiątków miliardów dolarów.

Natomiast tak jak mówisz, Wenezuela ma największe rezerwy ropy na świecie, ze wszystkich krajów świata, ale ta ropa ani nie jest tania do wydobycia, ani nie jest łatwa do rafinowania i nie ma tam też infrastruktury chociażby energetycznej, która by na to pozwalała, transportowej.

to są inwestycje nie tylko bardzo drogie, ale też czasochłonne, wymagające max wydobycia, prawda, co nie udałoby się osiągnąć, czy taki stopień, do którego dążymy, w perspektywie 5-10 lat.

I jaka jest gwarancja, że za trzy lata przyszły prezydent, prezydentka Stanów Zjednoczonych będzie dalej chciała tak mocno ingerować w politykę Wenezueli?

No na razie rządzi Delcy Rodriguez, która oczywiście Trump straszy, że jeśli ona nie będzie współpracować, to on może też ją porwać i każdego kolejnego, kto tam nie będzie chciał go słuchać, ale ona na razie słucha, ale też myślę, że jest duży...

Były tam jakieś hasło o kartelu de los soles, które już wszyscy dibankowali, istnienie tego kartelu i to, co to w ogóle jest to los soles, to tam wyleciało.

Sposób, który jest dla niego prezentem, chociaż oczywiście nie wiem, czy on by poszedł na taki układ, biorąc pod uwagę to, co stracił.

To jest dokładnie rezultat tego, co chciał osiągnąć Trump.

to tak samo jak oni, no ale jednocześnie oczywiście jeśli jakiś kraj chciał dokonać, nie wiem, reformy rolnej, w jakikolwiek sposób zagrozić interesom United Fruit Company, no to ona wtedy opłacała bojowników, przylatywała marynarka wojenna amerykańska i doprowadzono właśnie do wojny domowej albo otwartej interwencji.

Już nie będę może opowiadać, jak po kolei powstawały i przekształcały się różne komórki, które w końcu stały się CIA, ale istotnie w 1949 roku powstało w Stanach już CIA, znane pod tą nazwą, pod którą my je znamy obecnie.

No i w roku 50. w ramach CIA, wtedy kiedy ona już właściwie była, od początku tak właściwie CIA była w dużej mierze wyłączona spoza kontroli kongresu, działała sobie bardzo niezależnie.

W 1950 roku w ramach CIA stworzono organizację OPC, Office for Policy Coordination, Urząd do Spraw Koordynacji Polityk.

I ważne jest moim zdaniem też to, kiedy mówimy o tej działalności amerykańskiego wywiadu CIA itd.

Kto rządził tym CIA?

I właśnie te młode łebki CIA chciały szpiegować bardzo Sowietów.

Ale trzeci świat, powstanie tego pojęcia, on miał oznaczać coś takiego, jak teraz na przykład...

Trzecia droga jest tak używana, że nie to pierwsze rozwiązanie, nie to drugie, nie te Stany, nie ZSRR, tylko nowa, lepsza, być może jakaś potencjalność, która się otwiera, która jest rozwiązaniem wychodzącym poza utarte schematy.

I tam właśnie ścierały się rozmaite podejścia do państwowości, do sojuszy i tak dalej.

Tak, chociaż też stanom, wiesz, przeszkadzało to, że pierwsze wybory we Francji, we Włoszech po wojnie wygrali jednak komuniści.

W roku 1961 rząd amerykański przeprowadził inwazję w Zatoce Świń, tam 1500 żołnierzy wytrenowanych przez CIA, ciężki sprzęt i tak dalej przybiło do wybrzeży Kuby, aby tam obalić rząd.

No i obalenie się nie udało, kubańczycy wygrali, co oczywiście też dodało Fidelowi i tak dalej ogromnego poparcia społecznego.

No, ale to, co chciałam powiedzieć a propos właśnie Stanów, to po pierwsze to, że Stany Zjednoczone wymyśliły sobie, że zrobią po prostu inwazję zbrojnie, przejmą, odbiją tę Kubę.

Albo inna historia, że CIA wymyśliło, że wypuści w pomieszczeniu, z którego Fidel nagrywał swoje podcasty, nagrywał swoje audycje radiowe,

No właśnie Ronald Reagan stwierdził, że jednak bardzo nieprzyjemnie jest to mieć tak związane ręce i chociaż Kongres zabronił mu po prostu w ustawie budżetowej przekazywanie jakichkolwiek środków na te bojówki kontra, to jego sprytni doradcy wymyślili taki wspaniały...

Chciałabym przejść do tego drugiego modelu, w jaki Stany Zjednoczone wjeżdżały w Amerykę Południową.

Być może ważną informacją w tym kontekście jest też fakt, że przyjacielem ówczesnego szefa CIA był prezes firmy ITT Harold Jenin.

Plany wsparcia zamachu stanu, interwencji amerykańskiej w Brazylii powstały właśnie za czasów JFK, ale finalnie ten zamach stanu odbył się już za kolejnego prezydenta Lindona Johnsona.

który na krótko przed tym zamachem wysyłał tajne wiadomości do CIA, pisząc, że trzeba wesprzeć ten zamach tajnymi dostawami broni, dostawami gazu, dostawami ropy, że to wszystko CIA powinno zrobić.

Czy CIA to zrobiło?

Nasz pan ambasador Gordon do końca życia tego nikomu nie powiedział.

Podobnie, no i innym takim przykładem chyba najbardziej znanym, mam wrażenie, albo jednym z najbardziej znanych interwencji amerykańskiej, która miała na celu, bo zaangażowania CIA właśnie, czy interwencji, zaangażowania CIA przeciwko demokratycznie wybranemu lewicowemu prezydentowi, no to jest Chile i Salvador Allende.

w którym nawet po odtajnieniu dokumentów CIA tak naprawdę być może CIA nie było bezpośrednio zaangażowane.

W sensie faktycznie nie ma żadnych dowodów na to, że w tym konkretnym zamachu stanu CIA je organizowało.

Wiemy, że CIA o tym wiedziało, że mogło ostrzec Allendę, że mogło też...

I faktycznie Amerykanie, CIA bardzo aktywnie szukało właśnie jakichś przedstawicieli wojska, jakichś właśnie młodych oficerów, pułkowników, którzy by się na coś takiego porwali.

Skończyło się na tym, że przy jakby bezpośrednim udziale Stanów Zjednoczonych i CIA, to znaczy konkretnie CIA dostarczyło broń zamachowcom.

Zamachowcy zamordowali głównodowodzącego armii, czyli z Kirena Schneidera, który był traktowany właśnie, jakby był postrzegany jako taki skrajny legalista i lojalista i ktoś, kto nie dopuści do tego, żeby armia obróciła się przeciwko Allendonu, został zamordowany no w bezpośredni sposób z udziałem CIA.

Ale jego mordectwo wywołało taką reakcję publiczną, że jednak te plany usunięcia Allende siłą nie zostały wprowadzone.

i wykluczały go z tego dostępu do zachodnich gospodarek, do wolnego rynku, no mniej wolnego niż w tej chwili, ale właśnie do udziału, do integracji w światową gospodarkę tego pierwszego świata, no to Allendor oczywiście coraz bardziej się zwracał w stronę tego drugiego świata, bo to był jedyny świat, który chciał z nim spracować i wtedy Amerykanie stwierdzali, aha!

Już za czasów Clintona też Departament Stanu ujawnił tysiące z ostajnionych dokumentów, z których wynikało, że CIA oraz Departament Stanu, Departament Obrony Amerykańskiej doskonale wiedzieli, co tam się działo w ramach tej operacji.

I to właśnie był taki moment, który bardzo zmienił podejście amerykańskiej opinii publicznej do wsparcia tych reżimów w Ameryce Południowej przez Stan Zjednoczonych.

w 1951 roku wyboru wygrał Jacobo Arbenz, który był generalnie przedstawicielem raczej właśnie bogatego establishmentu, takiego ojciec był Szwajcarem, on pochodził z bardzo bogatej rodziny, ale chciał przeprowadzić reformę rolną i inne takie w miarę, no...

Natomiast kiedy do władzy doszedł Eisenhower i jego sekretarzem stanu został Allen Dulles, a szefem CIA John Dulles, czyli bracia, którzy obaj mieli w przeszłości albo w trakcie urzędowania bardzo mocne relacje z United Fruit Company.

Te wojska, które udało się zmobilizować i te oddziały, które udało się zmobilizować w ramach działalności CIA, nie były jakieś potężne.

Zwycięstwo jest nieuniknione, upadek Arbenza jest nieunikniony, no i on faktycznie w końcu próbował jakoś stawić temu czoła, ale w końcu zrezygnował, zobaczył, że nie ma żadnego poparcia, ponieważ wojsko całkowicie, mimo że, tak jak mówię, wspierało go na początku, to w obliczu właśnie tego, że w jakichś takich poczuciach... Wszyscy zginiemy, jak to poprzemy.

Oczywiście Arbenz, i tutaj znowu mamy ten sam case, że w momencie, w którym Stany Zjednoczone zerwały z nim stosunki, jak i był prezydentem Gwatemali w 1951-1952 roku, i żadne europejskie państwo nie chciało mu sprzedawać broni, żaden sojusznik Stanów Zjednoczonych, to on postanowił kupić broń od Czechów.

o, kupuje, to prawie jak od Sowietów, to jednak ruski agent i potem to zostało oczywiście wykorzystywane i potem jak żaden kraj europejski ani Ameryki Płacińskiej nie chciał go przyjąć, to on też trafił do Czechosłowacji i znowu to zostało uznane jako...

I to wszystko było metodami, które napisało Gwatemalczykom po prostu CIA, które tak było szkoliło.

Bo opowiem wam historię życia tego człowieka.

Przejdźmy sobie przez historię jego życia, gdyż ja to zrobiłam i jestem pod wrażeniem.

W tym czasie pracą Noriegi w ramach bycia tym oficerem było m.in.

Ale był bardzo dumny z tego, że chodził do tej szkoły przez wiele lat życia, nosił jej herb tutaj przypięty, po prostu godło szkoły.

W 1971 roku wszedł na stałą listę płac CIA.

to w postępowaniu przedprocesowym, które tam miało miejsce w czasie jego procesu właśnie później, rząd amerykański zadeklarował, że Noriego otrzymał od amerykańskiej armii CIA w sumie ponad 300 tysięcy dolarów za swe usługi.

Też miał dostęp do funduszy awaryjnych CIA, które tam nie były jakoś super rozliczane, więc pieniądze z tego były, tak sobie to powiedzmy.

Chciałem powiedzieć do brzegu, ale od razu pomyślałem o tych łodziach bombardowanych przez Trumpa i Hexeta i to też nie jest... Ciężko, ciężko znaleźć słowa.

Prawie, że za mojego życia, tak?

że jest prosowiecki, chociaż nie był, z Django tak samo, z Allende, który no nie był jakby anty-sowiecki, ale też żaden z tych liderów nie planował dochodzić do władzy po to, żeby realizować sowieckie interesy, tak?

Bo chciałbym, bo wojny bananowe miały pewnie takie, to będzie bardziej lekki odcinek, ale on nigdy nie mógł być lekki.