Mentionsy

Kwanzaa jest dla jednych ważnym rytuałem kulturowym, dla innych projektem ideologicznym budzącym nieufność, a nawet otwartą krytykę.

Od początku Kwanzaa jawnie przyznaje się do tego, że jest tradycją stworzoną.

Kwanzaa.

Spory wokół tego święta są szczególnie widoczne wśród białych Amerykanów, którzy często postrzegają Kwanzaa jako tradycję obcą lub separatystyczną, lecz sceptycyzm pojawia się także wewnątrz samej społeczności afroamerykańskiej.

Zanim jednak przejdziemy do tych kontrowersji, warto przyjrzeć się samemu rdzeniowi Kwanzaa, jej genezie, symbolice oraz praktykom, które od blisko sześciu dekad współtworzą kulturowy krajobraz Stanów Zjednoczonych.

Plakaty z siedmioma świecami w czerni, czerwieni i zieleni, afisze zapraszające na karamu w domach kultury, takich jak Smithsonian's Anacostia Community Museum, gdzie odbywały się warsztaty z cyklu Kwanzaa Workshop Series, a także kartki pocztowe z hasłami o jedności i odpowiedzialności wspólnotowej.

Barack Obama, który zaledwie kilka tygodni wcześniej składał pierwsze świąteczne życzenia jako głowa państwa, mówił o Kwanzaa jako o czasie refleksji nad wspólnotą, dziedzictwem i odpowiedzialnością za przyszłe pokolenia.

Ale uzupełniają go Żydowska Chanuka oraz Afro-amerykańska Kwanzaa.

Kwanzaa narodziła się w 1966 roku, w jednym z najbardziej burzliwych okresów współczesnej historii Stanów Zjednoczonych.

Sama nazwa wywodzi się z wyrażenia Matunda ya Kwanzaa, oznaczającego w Swahili pierwsze owoce i nawiązuje do afrykańskich świąt plonów, rozumianych tutaj w sensie symbolicznym, a nie dosłownym.

Od początku Kwanzaa była pomyślana jako święto normatywne, a nie historyczne.

To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia zarówno sensu Kwanzaa, jak i późniejszych kontrowersji.

Każdemu z siedmiu dni Kwanzaa poświęca jedną z nich.

W praktyce obchody Kwanzaa przybierają bardzo różne formy.

Istotne jest również to, że Kwanzaa od początku była projektowana jako święto otwarte religijnie.

Wielu Afro-Amerykanów jednocześnie obchodzi Boże Narodzenie i Kwanzaa, traktując je jako rytuały o odmiennym charakterze.

Dla jednych jest to dowód porażki całego projektu, dla innych potwierdzenie, że Kwanzaa spełnia swoją rolę tam, gdzie rzeczywiście jest potrzebna, bez ambicji dominowania w kalendarzu narodowym.

Najczęściej formułowany zarzut dotyczy sztuczności Kwanzaa.

Różnica polega na tym, że Kwanzaa od początku otwarcie przyznaje się do swojego konstruktywnego charakteru.

Drugi obszar sporów dotyczy wizji Afryki obecnej w Kwanzaa.

Obrońcy Kwanzaa odpowiadają jednak, że celem nigdy nie była rekonstrukcja etnograficzna, ale stworzenie wspólnego języka wartości dla diaspory, której historyczną ciągłość brutalnie przerwało niewolnictwo.

Przeszłość Karengi, obejmująca brutalne konflikty z innymi organizacjami czarnych radykałów oraz wyrok więzienia w latach 70., bywa przywoływana jako argument przeciwko moralnej wiarygodności twórcy Kwanzaa.

Inni oddzielają jednak osobę twórcę od samej praktyki święta, wskazując, że Kwanzaa funkcjonuje dziś niezależnie od jego politycznych wyborów sprzed pół wieku.

Kwanzaa nie rości sobie jednak pretensji do zastąpienia religii.

Dla sceptyków fakt, że Kwanzaa obchodzi tylko część Afro-Amerykanów, podważa jej znaczenie.

Kwanzaa nie była nigdy projektowana jako święto narodowe czy też masowy rytuał integracyjny, ale jako narzędzie refleksji i umacniania tożsamości w określonym kontekście historycznym.

Kwanzaa pozostaje niewątpliwie jedynym z najbardziej interesujących przykładów świadomie tworzonej tradycji we współczesnych Stanach Zjednoczonych.

W tym sensie Kwanzaa, niezależnie od tego, czy jest obchodzona przy rodzinnym stole, czy pozostaje jedynie pojęciem z podręczników, mówi o Ameryce być może nawet więcej niż wiele tych oczywistych i powszechnie akceptowanych świąt.

Trudno jednak jednoznacznie określić, jak wielu Amerykanów rzeczywiście obchodzi Kwanzaa, ponieważ brakuje wiarygodnych, aktualnych badań przeprowadzonych na szeroką skalę.

Na przykład takich jak ankieta AP NORC z 2019 roku, według której jedynie 3% wszystkich Amerykanów deklaruje obchodzenie Kwanzaa.

Mimo ograniczonej obecności w codziennym życiu, Kwanzaa zyskała wyraźne miejsce w oficjalnym politycznym kalendarzu.

Od czasów prezydenta Billa Clintona poprzez administracje Georgia W. Busha, Baracka Obamy, Joe Bidena, a nawet Donalda Trumpa Biały Dom regularnie publikuje coroczne komunikaty z życzeniami z okazji Kwanzaa.

Ta pozorna oficjalność kontrastuje z codzienną rzeczywistością, w której Kwanzaa pozostaje ważnym, ale bardzo wąskim fenomenem kulturowym.