Mentionsy Mentionsy
Radio Wnet
Radio Wnet

Dzień Tolkiena w Radiu Wnet

28.03.2024 ·3 godz 56 min · 14 rozdziałów · 1 sponsor

Gośćmi dnia specjalnego byli: Marta Mrozińska, Kacper Pochopień, Ryszard Derdziński, Katarzyna Lubowiecka i prof. Michał Leśniewski. Program muzycznie ubogacił zespół "Za Progiem -Śpiewy Śródziemia".

0:00 · Wstęp i zapoczątkowanie rozmowy 1

Pana Jana Piaskowika i pana Dominika. Tak, bo to jest szkoła dla chłopców. To jest jak szkoła, nie wiem, Akademia Pana Kleksa. To jest bardzo ładna, fajna katolicka szkoła w Katowicach, w takiej dzielnicy Burowiec, gdzie wpadliśmy na pomysł wspólnie, żeby poprowadzić program całoroczny nauczania, gdzie wplecione będą wątki tolkienowskie, które wzbogacą lekcje z geografii, z języka polskiego, języka angielskiego. gdzie uczniowie będą mieli okazję też wziąć udział w różnego rodzaju konkursach. Też wydawnictwo Zysk notabene nam też ufundowało różne nagrody, także chłopcy w ciągu tego całego roku brali udział w różnych bardzo fajnych aktywnościach. No właśnie. I teraz posłuchamy. I właśnie, żeby państwo jeszcze poczuli tak od podszewki to, co się tutaj dzieje w radiu.

33:32 · wydawnictwo Zysk 1

Jak to jest z książkami? Czy wszyscy mają dostęp zawsze do Tolkiena? Chłopcy mają swoje książki i też potrafią je przynosić gdzieś tam na lekcje. Czasami trzeba zabierać nawet te książki. To oczywiście trochę żartuje, jeśli czyta na matematyce, to nie o to chodzi. Ale mają dostęp do książek. Nas też za co dziękujemy, też dzięki współpracy z panem Lerdzińskim. Wydawnictwo Zysk zaopatrzył i ufundował nagrody właśnie w postaci książek. W tych różnych konkursach, o których była mowa, można właśnie je wygrać. Także te nowe, ciekawe wydania, takie bardzo nietypowe, albo piękny Atlas Śródziemia, który też pan Dardziński ufundował jako jedną z nagród, to są też takie nowości, na które można polować.

49:54 · Pocztówki i ilustracje 1

To są osoby, które Marek Gungowski, który jest redaktorem praktycznie wszystkich książek Tolkina wydawanych w Polsce, niezależnie od tego, jakie wydawnictwo. On jest tym, który nadaje tą jeszcze piękniejszą formę dzięki korekcie i dzięki redakcji tekstu. To też jest człowiek właśnie tej grupy naszej, czyli Śląskiego Klubu Fantastyki i Parma Dilich. Także tam myśmy się wprawiali w tłumaczeniach, jeszcze jako często uczniowie jak ja, liceum, albo studenci jak Paulina Breiter i potem dzięki tym tłumaczeniom takim fanowskim dla fanów, wydawnictwa miały już gotowy materiał do wydania, nie musieli specjalnie zamawiać, czekać, bo to już było dopracowane, to już było... wyczytane i lubiane przez fanów. Także Paulina Breiter na przykład, która jest świetną tłumaczką, ona tłumaczyła także Hobbita.

76:37 · Lament po Boromirze 1

Brawo, brawo, brawo. Dziękujemy bardzo. No i pozostaniemy dalej w puszczach, czarodziejskich puszczach, bo w pewnej puszczy narodziła się postać, która ma na imię Bora, bohaterska powieści Jeleni Sztylet. I autorka tej powieści z nami, to 5 marca miała miejsce właśnie premiera tej książki, wydawnictwo Zysk, które jest też cudownym wydawcą dzieł Tolkiena i pan Ryszard Drodziński też współpracuje z wydawnictwem Zysk. No ale okazuje się, że swoje dzieci ma Tolkien, bo właśnie z panią Moniką rozmawialiśmy i też czytała Tolkiena i na pewno... Też coś powiedziałem źle?

88:07 · Rozmowa z Martą Mrozińską 4

No jedną z tych jest właśnie ta drużyna, z którą wyruszy w podróż. No na pewno była to mocna inspiracja właśnie Tolkienem, gdzie też drużyna pierścienia kształtuje się. A to jest drużyna dziewczyny o imieniu Bora. Tak, tak, dziewczyna stoi na czele. Mam pytanie, bo zawsze mnie to pasjonuje w książkach fantasy. Czy tam jest mapa? Tak, jest mapa. Stworzyłyśmy ją razem z moją najlepszą przyjaciółką. Ja stworzyłam ją najpierw flamastrami, a ona dopracowała każdy szczegół. Można ją podziwiać w książce. Wspaniale, bo właśnie książka z mapą zawsze przyciąga bardziej uwagę i pomaga czytelnikowi lepiej zrozumieć ten świat. Tak, tu się długo zastanawiałam, czy mapa w ogóle będzie. Ja ją stworzyłam na własny użytek, żeby nie pogubić się pisząc, ale tutaj jak wydawnictwo już zdecydowało, że tak, że bierze moją książkę i nawet bierze ją z mapą, to oni mnie nawet poprosili.

Wielkich pisarzy słyszałem historie, którzy wysyłali swoje, no później doceniane na całym świecie dzieła i było cały czas nie, nie, nie, nie, nie, nie. Tak, to była pierwsza próba, którą podjęłam, więc tym bardziej to było dla mnie ogromne zaskoczenie. Wysłałam tylko do pięciu wydawnictw. No i po prostu nie powiem, że zapomniałam, ale czekałam bez jakiejś większej nadziei, ale tu bym się nie porównywała do wielkich pisarzy odrzucanych, bo rynek książki jest zupełnie inny. Myślę, że teraz jest nam mimo wszystko dużo łatwiej wydać książkę niż chociażby te 30-40 lat temu. Mamy mnóstwo wydawnictw, można pukać do wielu drzwi, coś zawsze komuś się spodoba, ale rzeczywiście to była moja pierwsza próba i od razu udana i to z tak uznanym wydawnictwem.

Ścicha pęk. Tak, i wszystkim po prostu szczęki opadły. Bardzo piękna okładka. Czy miała pani wpływ też na wybór? Tak, oczywiście tutaj trwały rozmowy na łączach, bo ja jestem z północnego Mazowsza, wydawnictwo z Poznania, więc tu nie widywaliśmy się, ale rzeczywiście miałam wpływ, pytano mnie, proszono o jakieś uwagi i ostatecznie jest idealnie, uważam. No to bardzo dobrze, że jest idealnie. Ja już nie mogę się doczekać, żeby przeczytać całą książkę, bo ja taki wyciąg dostałem tej książki na razie. Ale proszę powiedzieć, bo na pewno to interesuje czytelników i wszystkich, no bo wątki, że tak powiem, sercowe są dla mnie zawsze ważne. Są, oczywiście, że są. Może mniej oczywiste niż takie typowo romantyczne, ale są.

Więc to jest tak, że to jest dojrzała literatura, tym bardziej dojrzała, że de facto stworzona przez dojrzałego człowieka. To bardzo wyraźnie widać. No właśnie teraz dzięki temu, że wydawnictwo Zysk publikuje kolejne tomy historii Śródziemia, Widać to nawet w tej stylistyce. Jak się czyta Księgę Zaginionych Opowieści, teraz bardzo pięknie przełożoną na język polski, to widzimy, że to są często jeszcze takie początkowe, nie zawsze udolne próby, gdzie... On próbuje, a potem jak się czyta to, co powstaje w latach trzydziestych i później, no to widać, że to już pisze człowiek, który jest dojrzały, który, nie wiem, przeżył swoje, zdobył dodatkową wiedzę, nie wiem, poszerzył swoje horyzonty, poznał nowych ludzi, nowe środowiska, więc to widać, że to, co powstało, zapominamy, że to główne dzieło

120:13 · Rozmowa z profesorem Michałem Leśniewskim o wpływie polskiej historii na Tolkiena i jego twórczość 17

Jego się czytało. I to nie tylko w Polsce, nie tylko przez Polaków, bo my mamy takie przekrzywienie. On był czytany. Wydania jego książek anglojęzycznych były niewiele późniejsze niż polskojęzyczne. Pamiętajmy, to są czasy, kiedy nikt nie wydaje, nie jest tak, że ministerstwo kultury takiej czy śmakiej daje dotację, żeby coś wydać, a potem to zalega w księgarni i idzie na przemiał. Tylko wtedy wydawnictwa wydawały książki, które się sprzedawały. Wydawnictwa działały na zasadzie... Czysto biznesowej. Książkę wydawano dlatego, że ona się ma szansę sprzedać. Taki Sienkiewicz był rozpoznawalnym pisarzem i gdzieś tam traktowanym.

To jest konkurencja innych. Teraz pojawiają się inne produkcje różnego rodzaju, które są lepsze, gorsze. ale które odciągają gdzieś tam uwagę. Świat się zmienia po prostu. Czytam, kiedy jest nadal popularny i tych odbiorców. Zresztą sam fakt, że zysk podjął się publikacji, nie wiem, historii Śródziemia, które nie oszukujmy się, nie jest literaturą, którą każdy będzie chciał, nie wiem, czytać koniecznie do południuszki, bo niektóre rzeczy tam są trudne. My możemy i powinniśmy pochwalić np. Katarzynę Staniewską za tłumaczenia No trudno, balladach, beleriandu, ja bym wolał, żeby to były pieśni beleriandu, no ale trudno, jest jak jest.

Ona też by wolała, no ale wydawca się uparł, więc są ballady. Natomiast mogę, no ale powiedzmy sobie szczerze, jakby tych wielbicieli poezji, zwłaszcza długich poematów, nie ma bardzo wielu. A jednak, jak widać, zyskowi się na jakimś poziomie to opłaca, więc to znaczy, że tych odbiorców jednak trochę jest, nie? Bo Ja tam wierzę oczywiście w pasję właściciela, ale to jest przedsiębiorstwo, które musi się utrzymać, więc nie oszukujmy się, te rzeczy też grają rolę. Więc chociażby to jest dowód. Zresztą to, że właściwie kolejne wznowienia władcy pierścieni cały czas się sprzedają. No jednak się sprzedają.

Teraz wiem, że Pruszyński na nowo wznowia, że nie wiem, pamiętam, którą... A, Zielonego Rycerza. Będzie wznowiony Zielony Rycerz. Pan Geven i Zielony Rycerz. Więc w nowym tłumaczeniu zresztą. No to też pokazuje, że jest jakieś zainteresowanie. Bo znowu, to nie jest utwór, który zdobędzie sobie popularność typu Saga Ludzi Lodu. Nie oszukujmy się, tak nie będzie. Natomiast to znaczy, że jest jednak na tyle duży odbiór, że wydawnictwa podejmują się publikacji. To znaczy, że ciągle tych pasjonatów, fascynatów, czy po prostu tych, którzy to lubią, jest dużo.

Nie czytałem tych tekstów wszystkich, bo wczoraj przywiozłem właśnie ze spotkania w Rynie, więc nie było czasu. W nocy wróciłem, ale to wygląda naprawdę bardzo, bardzo przyjemnie. Nawet na prezent byłoby cudownie. A wracając tak na chwilę do rozmowy w ogóle o popularności Tolkiena, o tym bydowaniu, to ja z panem Adamem Zyskiem rozmawiałem i on powiedział, że nie mają w ogóle problemu właśnie ze sprzedawaniem tych książek, że to jest... A ja też miałem taki epizod żyziowy, że pracowałem jako bukinista na ulicy Chmiernej, sprzedawałem książki i Tolkien się sprzedawał i pytano o Tolkiena bardzo, bardzo często i jak się pojawiał, to był prawie na pniu sprzedawanym. No i mnie zadziwia to, że wydawnictwo Zysk zdecydowało się wydawać te książki w takiej formie jak angielskie formy deluxe, czyli tam mamy piękny papier, wspaniałe grafiki, twarda oprawa i tasiemka jako zakładka, także to jest coś i jeszcze będzie pudełkowa oprawa do tych poszczególnych części cyklu historii Śródziemia.

Pani Katarzyno, bo pani miała brać udział w debacie i bardzo proszę o zadanie, pytanie profesorowi, bo pani na pewno ma pytanie jakieś. Tak, ja przede wszystkim już z panem profesorem trochę kuluarowo się przyznałam, że dla mnie to jest ogromny zaszczyt. Móc usiąść do jednego stołu z panem profesorem, gdzie przez tyle lat był i jest dalej moim takim tolkienowskim idolem, jak najbardziej z panem Ryszardem się zgadzam, że to najprawdopodobniej jedna z najważniejszych, bądź najważniejsza osoba dla nas, takich tolkienistów w Polsce. autorytet absolutny. I faktycznie mam takie pytanie, bo też rozmawialiśmy troszeczkę o różnych aspektach estetycznych też związanych z Tolkienem. Już zaczęliśmy troszeczkę o tym pięknie wydawnictw, jakie wydawnictwo Zyski Spółka teraz

Mamy trzy tłumaczenia Hobbita, mamy trzy tłumaczenia Władcy Pierścieni i pewnie powstaną jeszcze kolejne. To super. A w ogóle kto wprowadził Tolkiena do Polski? Kto wpadł na ten pomysł? No bo to musiało się nagle pojawić. To niewątpliwie po prostu najbardziej zasłużoną postacią jest tutaj profesor Przemysław Mroczkowski, który stworzył pierwszą powojenną anglistykę na KUL-u. Jest to niezwykle ciekawa postać, zresztą dzisiaj mieliśmy okazję posłuchać wspomnienia o nim rano z ust jego córki. I Mroczkowski znał osobiście Tolkiena, nawet mówimy o tym, że był jednym z inklingów, bo chodził na te spotkania, kiedy był w Oksfordzie. I on skojarzył wydawnictwa polskie, Czytelnika, Iskry, właśnie z profesorem Tolkienem, z wydawnictwem Allen & Unwin.

I bardzo się starał właśnie o to, żeby te książki się w Polsce ukazały i był takim pośrednikiem między wydawnictwami. Ja próbowałem zbadać kwestie korespondencji, czy profesor Tolkien na przykład korespondował z Marią Skibniewską i mam teraz już w pełni potwierdzone informacje z Biblioteki Podlejskiej, gdzie są wszystkie listy. Właśnie pani archiwistka powiedziała, że to było tak, że Tolkien pisał do Alena Unwin'a, do wydawnictwa w Londynie. To wydawnictwo dopiero pisało do Czytelnika, a wydawnictwo Czytelnik pisało do Marii Skibniewskiej, także nie ma... bezpośrednich listów pomiędzy tymi właśnie autorem i tłumaczką. A to byłaby bardzo, myślę, ciekawa korespondencja. Także te książki pojawiły się w Polsce i to bardzo wcześnie, bo to były pierwsze w zasadzie zagraniczne, jedne z pierwszych tłumaczeń po niderlandzkim i po niemieckim polskie tłumaczenie i to za żelazną kurtyną.

Kolega mój był takim wolontariuszem u profesora Pełczyńskiego w Oksfordzie, który był przyjacielem profesora Tolkiena. I on przekazał taką ciekawą informację. Wydawnictwo Czytelnik, wydawnictwo Iskry nie mogły zapłacić Tolkienowi w funtach. Płaciły mu w złotówkach tych PRL-owskich. Tych pieniędzy nie dało się absolutnie wymienić na nic w Wielkiej Brytanii, więc Tolkien został zalany zarówno polskimi pieniędzmi, jakoś tam przesłanymi, jak również... Bardzo wielką ilością tych książek, które mu wysłano, dlatego na półce tam na zdjęciach ma przeogromną ilość pierwszego wydania Władcy Pierścieni. I Pełczyński zaproponował wtedy właśnie profesorowi, żeby wysłał Christophera na narty do Zakopanego i żeby sobie Christopher te wszystkie pieniądze tam wydał, bo tam będzie mu wtedy dobrze, bo tych pieniędzy jak na polskie warunki było bardzo wiele.

I on daje temu gdzieś tam wyraz, ale z drugiej strony gdzieś tam akceptował, że świat się zmienia, no i nie ma na to rady, no więc trzeba gdzieś tam wyważyć. Nie mógł zaprotestować przeciw, nie wiem, pirackiemu wydawnictwu, wydaniu swojej książki w Stanach Zjednoczonych, ale potem docenił, że dzięki temu Otworzył się dla niego gigantyczny rynek, który uczynił go na starość człowiekiem zamożnym. W związku z tym to porozumienie zawie. To jest w pewnym sensie jego kwintesencja. Z jednej strony chciałby, żeby było po staremu, ale zdawał sobie sprawę, że to już się nie da. Trzymanie się tych wartości najważniejszych, mających korzenie w katolicyzmie to stała rzecz.

My mówimy Tolkinem, bo mówimy o Domaniewskiej, że to jest Mordor, mówimy o jakimś małym człowieku, że jest Hobbitem itd., Jest to jakby już część naszej kultury, bo to jest ta mitologia, która jest mitologią współczesności, a prawdziwy mit u Tolkiena, no tych, którzy chcą, otwiera potem naprawdę objawienia, no ale to już jest jakby osobista droga każdego człowieka, nienarzucona. No tak, czas pędzi. Teraz za chwilę, jeszcze przed czwartą będzie jeden utwór. Pan Michał Leśniewski był naszym gościem w tej głównym. My z panią Katarzyną, z paniem Ryszardem zostaniemy. Będziemy jeszcze się łączyli i rozmawiali o różnych rzeczach. Tadeusz Zysko o 16.30 przyjdzie opowiedzieć o tej sprawie.

O, to jest jakaś płaszczyzna porozumienia. I zmieniają się pozytywnie, rozumiem, te twarze. Tak, tak. Pojawiła się też Jaśmina Nowak tutaj w pięknym stroju, bo przypomnijmy nam, będziesz prowadziła debaty, tak? Czy nie? Nie, dzisiaj nie. Dzisiaj jest Lublin i Magda Uchaniuk-Gadowska. Krzyczę do państwa prawie niczym ze studni, ale jestem w Radiownet. Nie, dzisiaj Magdalena Uchaniuk chyba w Sielsko-Anielsko w Lublinie, z tego co wiem, prowadzi debaty to o godzinie 18.00 o godzinie 17.00 Studio Dziki Zachód, więc zapraszamy na rozmowę z Wojciechem Cajrowskim. A ja konradzie przyszłam powiedzieć Ci, że masz gości. Przyszedł Pan Zysk jeszcze z jakimś jednym gościem, więc mam nadzieję, że za kilka chwil także pojawią się na antenie radia. Tak, tak. Są umówieni na 16.30, także to wszystko jest pod kontrolą w pewnym sensie.

Zrobiliśmy sobie z braćmi maraton oglądania reżyserskich w wersji Władcy Pierścienia, a potem mnie o to samo prosiły dzieciaki na rekolekcjach oazowych, więc było dużo zabawy, a jednocześnie widać, że to wszystko głęboko usiadło w sercach młodzieży. Jak sobie wspominam tę chwilę, I dalej, jak się spotykamy po 10-15 latach, tak, to były te rekolekcje. To mnie strasznie raduje. A my mamy takie informacje, że ojciec napisał książkę dla Polaków o Tolkienie. I gdybyśmy mieli zaciekawić tutaj właśnie pana Tadeusza Zyska, który za chwileczkę przyjdzie z wydawnictwa Zysk, to co można by było o tej książce powiedzieć? Znaczy ja już pójdę po pana Tadeusza powolutku. Ojejku.

Wszedłem w te teksty i zacząłem je analizować właśnie w różnych takich detalach. I powiem tak, trudna rzecz, niektóre rzeczy sam jeszcze do końca nie rozumiem, natomiast bardzo wiele osób prosi, fajny ten Tolkien, ale daj mi jakieś narzędzia, daj mi jakiś przewodnik, coś w tym stylu, żeby pomogło jakoś to wszystko przejść. To temu pragnieniu pragnę sprostać. wspaniale. Ja miałem okazję tę książkę już też przeglądać w takiej wersji właśnie jeszcze przed oddaniem do wydawnictwa i uważam, że to będzie naprawdę bardzo ważna pozycja dla polskich Tolkienistów. Kiedyś była taka książka, ona jest bardzo mało znana, Powiernik Pieśni, to była taka malutka, cienka książka, ale bardzo dobrze wprowadzała w Tolkiena, a tutaj będziemy mieli już naprawdę fachowe, piękne narzędzie.

Przeczytałem tę książkę i muszę powiedzieć, są pewne rzeczy, mimo że to jest praca mała, cienka, można by powiedzieć popularyzatorska, to są tam pewne rzeczy, których praktycznie nigdzie, nigdzie nie można spotkać. Bardzo dobrze napisano. A teraz do naszej rozmowy dołączy naprawdę wielki dobrodziel tolkienistów w Polsce, pan Tadeusz Wzysk, dzięki któremu mamy te wspaniałe, tak pięknie, jak deluks wydane, tak wartościowe i cenne książki. No i teraz nasza rozmowa się rozszerza o jeszcze kolejne osoby. No tak, tak. Ja teraz tak jestem mało, że tak powiem, responsywny, bo już mam słuchawki. Ojciec Anicent.

Tutaj są słuchawki dla pana, panie Tadeuszu. Proszę bardzo, to będzie pan słyszał. Mamy ojca Anicentego. No właśnie. I dobrodziej, dobrodziej. Jak to powiedział Ryszard Rdziński. Ile tych książek wyszło w zysku Tolkiena w sumie? Nie liczyłem. Każda książka dla mnie jest indywidualna. Ale dużo już. Pan wszystkie zna? To różnie bywa. Ja kupowałem jeszcze w latach siedemdziesiątych na przecenie te pierwsze wydanie z lat sześćdziesiątych. Tak to prawda. I gdzieś mi się zawiruszyło. I dopiero w latach osiemdziesiątych

A Anglicy też długo czekali, zanim uznali władcę pierścieni za najważniejszą ich powieść XX wieku. To to sporo czasu, nie? Pół wieku prawie trzeba było czekać. A zobaczyłem na witrynach wystawione najważniejsza książka stulecia XX. Bardzo świetnie to się stało, nie? Każdy ma swoje drogi do Tolkienu. Ja jako przedstawiciel fandomu powiem, że bardzo ożywiło wtedy właśnie to tłumaczenie. Nasze dyskusje i czasopisma, także to było świetne. Ja mam taki w ogóle pomysł już od pewnego czasu, że fajnie by było, gdyby wydawnictwo Zysk choć raz jeszcze wydało tego pierwotnego właśnie Łozińskiego z wszystkimi nazwami jako takie wydanie bibliofilskie. I to zabawne, bo to sedeńko to. Też z tego odłamu mazursko-warmińskiego SF-u fandomu Sphinx'a.

Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.