Obawa dominacji. Kraje bałtyckie i Rosja

Trzeba by to trochę zróżnicować, bo przeszłość Łotwy i Estonii jest jednak odmienna od historii Litwy, bo jak chyba dobrze wszyscy pamiętamy ze szkoły, to Litwa była w unii z Polską, więc ta państwowość litewska sięga czasów średniowiecznych i to współczesne państwo litewskie ma się do czego odwoływać. Ale Inflanty i tak dalej, to też tam trochę było polskiej historii. Tak, tak. Te granice Rzeczpospolitej sięgały w tamtych czasach dosyć daleko na północ, więc te ślady polskie można dzisiaj odnajdywać w takich miastach jak Dyneburg na Łotwie,

Czy Tartu w Estonii, kiedyś znany pod nazwą Dorpat, gdzie działał też znany uniwersytet, który kształcił w XIX wieku akurat postacie, które potem się zapisały jako członkowie polskich elit. Ale taką datą, która jest wspólna, to jest rok 1918 dla wszystkich krajów bałtyckich, tak jak też dla Polski. Kończy się I wojna światowa, upadają wielkie mocarstwa. Na tym froncie wschodnim kończy się dominacja państwa rosyjskiego, w którym dokonuje się rewolucja. Jednocześnie te tereny znajdują się pod okupacją państw centralnych, czyli tutaj w tym przypadku pod okupacją Niemiec, ale Niemcy przegrywają wojnę na froncie zachodnim.

W Niemczech też wybucha rewolucja i walki, więc to państwo też jest niestabilne. No i pojawia się takie okno możliwości, Szansa, taka przestrzeń, gdzie te wszystkie trzy państwa mogą sobie wywalczyć jakąś niezależność, bo wcześniej oczywiście wszystkie trzy znajdowały się pod dominacją rosyjską. W zasadzie od XVIII wieku w całości. Od końca XVIII wieku całe to terytorium przeszło pod dominację rosyjską. A rok 1918 to jest ten moment, kiedy wszystkie trzy mogą wystąpić z deklaracjami niepodległości i budować swoje państwa.

To jest ciekawe, że Akurat w przypadku Litwy to jest to potwierdzenie na tą różnicę, o której mówiłem, że tam deklaracja, która została podjęta 16 lutego 1918 roku mówi o odbudowaniu państwowości, czyli jest rzeczywiście to sięgnięcie do historii, do czasów Wielkiego Księstwa Litewskiego i to państwo litewskie, które powstaje w 1918 roku jest kontynuatorem. Ale nie tylko pod dominacją rosyjską, bo też w Łotwie i Estonii, z tego co czytałem w twoim tekście zresztą, była niemiecka szlachta, tak? Bardzo wpływowa. Tak, to jest efekt czegoś, co zwykle kojarzymy z Bliskim Wschodem, z Jerozolimą, czyli wypraw krzyżowych, bo te tereny, kraje bałtyckie,

Pytam, bo zastanawiam się, jak wyglądała struktura narodowościowa tych państw wtedy, czy to było tak jak na wschodzie Polski, w II Rzeczypospolitej, że to było takie multi-culti, czy kraje bałtyckie były multi-culti, czy raczej były jednonarodowe, jednowyznaniowe? No w dużym stopniu to była taka wielokulturowość, bo faktycznie Łotwa i Estonia czy te w tamtym czasie przed 1918 rokiem tak naprawdę jeszcze nie możemy mówić o Łotwie i Estonii, tylko możemy mówić o czasach carskich. To były po prostu gubernie poszczególne, Inflanska, Ryska i tak dalej. I w tamtym okresie ta społeczność wiejska, chłopska, w większości to była ludność posługująca się językiem czy łotewskim, czy estońskim, jeszcze do końca nie identyfikująca się jako naród.

A tą klasę, jakbyśmy powiedzieli, stosując taką może już przestarzałą terminologię, klasę wyższą stanowili właśnie ci potomkowie tej arystokracji czy rycerstwa niemieckiego. No ale do tego oczywiście trzeba dodać Rosjan, którzy tam zamieszkiwali, choćby z tego tytułu, że było to część Imperium Rosyjskiego, więc byli rozmaici różni carstw-służętnicy, Kolejarze, lekarze i tak dalej. Poza tym też jest taka ciekawa rzecz, bo teraz to jest mała społeczność, niewielka, ale historycznie znacząca, czyli starowiercy, starobrzędowcy. To taka społeczność, która powstała w wyniku raskołu, czyli rozpadów wśród rosyjskich prawosławnych w XVII wieku.

To chodziło o różnice światopoglądowe w ramach Cerkwi Prawosławnej. Prawosławni luteranie trochę. Tak, czy tacy Amisze też, bo oni żyli w dosyć zamkniętych społecznościach, bardzo silnie przestrzegali różnych swoich zasad i tradycji i w tamtym czasie prześladowani w Imperium Rosyjskim w XVII-XVIII wieku osiedlali się między innymi na terenach Rzeczypospolitej, ale też właśnie W inflantach i jeszcze te pozostałości tych społeczności do dzisiaj mieszkają starobrzędowcy we wschodnich terenach Łotwy i Estonii.